Biographies of Sinhala Sangha Fathers

සිංහලෙන් කියවන්නට සිංහල නම ක්ලික් කරන්න ඉංගිරිසි නම ක්ලික් කිරීමෙන් ඉංගිරිසි බසින් කියවිය හැක
Click the Sinhala Font of Name for Sinhala Biography. The English Title will lead you to Biography in English. Help us to add a Photograph of Ven Horana Vajiragnana Thero please. The Names are given in Chronogical order of their birth.

If you have any Biographies of Our Sinhala Sangha fathers please send me a copy to include here

Ranjith Daluwatta<>


1408 තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල මාහිමි
Ven Thotagamuwe Sri Rahula Thero
1698 වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සඟරජ ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Welivita Sri Saranankara maha Thero
1795 කඩහපොළ උන්නාන්සේ 
Ven Kadahapola Unnanse 
1795  පුජ්‍ය වාරියපොළ සුමංගල ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Wariyapola Sumangala  Thero
1823 පුජ්‍ය මිගෙට්ටුවත්තේ/මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Migettuwatte / Mohottiwatte Gunananda Thero
1825 පුජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී සුමංගල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Weligama Sri Sumangala Thero
1827 පුජ්‍ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල  මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Hikkaduwe Sri Sumangala Nayaka Thero
1864 පුජ්‍ය සිරි දේවමිත්ත ධර්මපාල හිමි (අනගාරික ධර්මපාල තුමා )
Ven Siri Dewamitta Dharmapala Thero (Anagarika Dharmapala) 
1876 බ්‍රහ්මචාරී ශ්‍රීමත් වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමා
Brahmacari Walisinghe Harischandra 
1878 පුජ්‍ය පැලැණේ ශ්‍රී වජිරඥාන මහා ස්වාමින්වහන්සේ  
Ven Pelene Sri Vajiragnana Maha Nayaka Thero
1896 පුජ්‍ය බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රිය මහා ස්වාමින් වහන්සේ
Ven Balangoda Ananda Maitreya Maha Thero
1896 පුජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Rerukane Chandawimala Maha Thero
1898 පුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Narada Maha Thero
1897 පුජ්‍ය පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Welivita Sri Saranankara maha Thero
1897 පුජ්‍ය වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Welivitiye Sri Soratha Maha Thero
1898 පුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Narada Maha Thero
1900 පුජ්‍ය හීනටියන ධම්මාලෝක මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Heenatiyana Dhammaloka Nayaka Thero
1901 ටිබෙට් ජාතික එස් මහින්ද හිමි 
Ven S. Mahinda Thero of Tibet
1901 පුජ්‍ය ලබුගම ශ්‍රී ලංකානන්ද  මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Labugama Sri Lankananda Mahanayaka Thero
1901 පුජ්‍ය මාතර ශ්‍රී ඥානාරාම මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Matara Sri Gnanarama Maha Thero
1907 පුජ්‍ය යක්කඩුවේ ශ්‍රී පඥඥාරාම මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Yakkaduwe Sri Pagnanarama Nayaka Thero
1907 පුජ්‍ය වල්පොළ රාහුළ මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Walpola Rahula Maha Thero 
1909 පුජ්‍ය වේවැල්දෙනියේ  මේධාලංකාර මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Weweldeniye Medhalankara Nayaka Thero
1909 පුජ්ය හේන්පිටගෙදර ඥානසීහ මහාස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Henpitagedera Gnanaseeha Maha Thero
පුජ්‍ය මඩිහේ පඥාසීහ මහා ස්වාමින්වහන්සේ
1913 Ven Madihe Pannaseeha Maha Thero
1913 පුජ්‍ය  වැලිගම ඥානරතන  මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Weligama Gnanarathana Maha Thero
1914 පුජ්‍ය අම්පිටියේ රාහුල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Ampitiye Rahula Maha Thero 
1914 පුජ්‍ය පියදස්සි මහාස්වාමින්වහන්සේ
Ven Piyadassi Maha Swaminwahanse
1916 පුජ්‍ය මාහෝ සුමේධ මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Maho Sumedha Maha Thero 
1918 පුජ්‍ය කෝට්ටේ ශ්‍රී දේවානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kotte Devananda Maha Thero
1918 පුජ්ය(වලානේ) අමතගවේසි ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Amatha Gavesi Maha Thero
1898 පුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Narada Maha Thero
1918 පුජ්‍ය කොටිකාවත්තේ සද්ධාතිස්ස ස්වාමින්වහන්සේ
Ven  Kotikawaththe Saddathissa  Thero
1918 පුජ්‍ය තලල්ලේ ශ්‍රී ධම්මානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Talalle Sri Dhammananda Maha Thero
1920 පුජ්ය බෙල්ලන ඥානවිමල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Bellana Gnanawimala Maha Thero
1925 පුජ්ය මාපලගම විපුලසාර ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Mapalagama Vipulasara Thero
1921 පුජ්ය කඩවැද්දුවේ ශ්‍රී ජිනවංස  මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kadawedduwe Sri Jinawansa Maha Thero
1933 පුජ්ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kotugoda Dhammawasa AnuNayaka Thero
1936 අතිපුජ්ය  නාඋයනේ අරියධම්ම  මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Nauyane Ariyadhamma Maha Thero
1940 පුජ්ය පානදුරේ අරියධම්ම ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Panadure Ariyadhamma Thero
1942  පුජ්‍ය මාදුළුවාවේ සෝභිත හිමි 
Ven Maduluwawe Sobhitha Nayaka Thero


ආරම්භ වූ දිනය

 ප්‍රධාන නිකාය


සියම් මහා නිකාය (ශ්‍යාමෝපාලි)


අමරපුර මහා නිකාය


රාමඤ්ඤ නිකාය


1876-1912- Walisinghe Harischandra


Though this archive is dedicated to the venerable bhikkus of our nation, I would like to include this noble lay buddhist follower as his service to our land and faith can never be forgotten.

Walisinghe Harischandra was born to the family of Walisinghe Hendrick de Silva and Pehandi Marthnanda de Silva Gunasekera at Maha Hunupitiya a suburban village of Negombo on July 9, 1876. His birth name was Edward de Silva. Edward started his primary education under a Buddhist scholar monk and then attended St. Mary’s College, Negombo. Later he was entrusted to a lawyer uncle in Colombo, to continue his studies in English and Law. He was a student of Wesley College, Colombo from 1889 to 1895. After the school education, he attended the Law College.

Edward developed a keen interest in Buddhism and gradually began working as a true nationalist, while he was a law student. He changed his name to S. Walisinghe and started teaching at the Sunday Dhamma school at Ananda College, Colombo. Sri Lanka was then a British colony known as Ceylon. Young S. Walisinghe gave up his legal career and adopted the name Walisinghe Harischandra.[4] He decided to be a Brahmacharya, which meant he would remain a bachelor, devoting his time to religious and national work. He believed that he would be able to serve his motherland in a more meaningful manner by getting involved in nationalist and religious activities.

Walisinghe Harischandra joined the Mahabodhi Society, which had been established by Anagarika Dharmapala, a prominent figure of Sri Lankan Buddhist nationalist movement. He worked first as the assistant secretary and later as the secretary of Mahabodhi Society. In 1899 he went across to India and was involved in the construction of the Maha Bodhi Vihara in Sanchi. He spent some time in India and participated in the campaign ‘Save Buddhagaya’.

He was moved by the sordid condition of Anuradhapura, the ancient capital of Lanka. Among the business premises that had come up, there were meat stalls and liquor bars within close proximity to the Buddhist shrines. He made up his mind to stop this desecration and published a booklet named, the Sacred City of Anuradhapura and sent a copy to King George V. In this book he pointed out that the Crown representatives despoiled Buddhist Holy places and appealed to him to protect their sanctity. Before he died, he was able to hear that his request had been granted.

He also rose against the Wasteland Ordinance. The British authorities made use of it to acquire temple lands for construction work. When the government was about to acquire Mihintale Temple lands he made a vehement protest saying such action was real expropriation of clerical property. The government feared that this action might trigger off a major crisis and dropped the idea.

Walisinghe Harischandra’s other objective was to uplift a decadent community. He was sad to see that the moral and cultural deterioration was now deep-rooted in the community. He adduced this state was due to centuries of foreign domination of the island.

He travelled from village to village addressing crowds of people who gathered to listen to his message. He aimed at the moral uplift of the people and their righteous living. In this respect he also helped build some Sunday Dhamma Schools and himself taught Dhamma at a few. On his itineraries, sometimes not finding lodging, he had to rough it out in ambalamas’. He was in poor health owing to under-nourishment. He suffered all these to awaken people to the need of the hour.

Walisinghe Harischandra was also interested in Temperance Work and addressed many meetings of the Sri Lankan temperance society. By constantly addressing various meetings, he soon became a powerful orator. He wrote many books in the areas of Sri Lankan history and Buddhism and was also the editor of the magazine ‘Mahabodhi’. He was the prominent figure of making ancient city of Anuradhapura, a sacred city and was the founder of the Ruvanveli Dagoba Improvement Society. He did a great service for the restoration of ancient Buddhist shrines in Anuradhapura and Mihintale.

Walisinghe Harischandra kept a diary of daily activities making notes regularly. Among the entries towards the latter part of his life was one on ‘The best die young’.

Walisinghe Harischandra died on September 13, 1913 after a short illness. He died at relatively young age of 37, with the satisfaction of being able to be a part of the revival of Buddhism in Sri Lanka. Brahmachari Walisinghe Harischandra is regarded as a National Hero of Sri Lanka.

Walisinghe Harischandra lived for only 37 years, but within this relatively short period what he did to protect the places sacred to Buddhists and other sites of archaeological or historical interest was much and invaluable. When this iternent celebrate passed away on 13th of September, 1913, he had made 1363 speeches, visited Anuradhapura 80 times, Mihintale 63 times, at a time when motor transport was not available as in the modern day. All these visits were not pilgrimages but were in connection with restoration of ancient monuments which are culturally important or sacred to the Buddhist population. When Anagarika Dharmapala heard about his death, he mentioned, “I wish I were dead and Walisinghe living.



The Fearless Buddhist Leader

@ The Island
July 5, 2013, by Upali K. Salgado

VALISINGHIE HARISCHANDRA, was a close friend and mentor of Anagarika Dharmapala. Remarkably,- they had many things in common between .them. They were both Buddhist Leaders who lived at the same time; they lived calibrate lives, were forceful popular speakers, and were committed to fight against injustices. Whilst Dharmapala wrestled it – out with an influential Mahant (local Overlord) at Buddha-Gaya, to – obtain a measure of control of that hallowed place of Buddhist. worship; Harischandra was the cause of constant annoyance. to the Provincial Government Agent, Anuradhapura, and the Governors at Queen’s House. Representations on behalf of the Buddhists hem made, was not unusual, by despatching, telegraphic messages, and Memoranda to Whitehall, complaining against the Governor, Sir Hugh Clifford, in particular.

Harischandra was born on the 9th July 1876. at Maha Hunupitiya, a village off Negombo. He had his early education at the village Temple, and later attended Wesley College Colombo. The study of the – Laws interested him for a brief .period of about two years, but his calling was to be, a Religious and Social worker.

The educational activities of a school Founded and Managed by the Maha Bodhi Society, at Rajagiriya took much of his time. As an active member. and later serving as General Secretary, and also Editor of MAHA BODHI, he became a. trusted lieutenant of Anagarika Dharmapala. Like his friend Dharmapala, who had voluntarily changed his name (which previously was DON DAVID), Harischandra too who had been named AT BIRTH AS, EDWARD DE SILVA changed his name toe be VALISINGHE HARISCHANDRA on 1st January 1899, in the presence of the Ven Hikkaduwe Sri Sumangala Mahanayake Thera, at the Vidyodaya Pirivena Maligakanda.



The golden threads of Buddhism, woven centuries ago into the Sinhala Peoples’ social web at Mihintale and Anuradhapura, lay buried after Magha’s historic invasion from South India. In Valisinghe Harischandra the Sinhala people found a Buddhist leader and a patriot, whose mission in life was to lighten-up ruins that lay in darkness.

He was a born orator, blessed with clear diction. There were none to equal him. With charisma he won the hearts of the simple villager of the N.C.P. He travelled by train and cart and often on foot many, many miles. Magnetically like, people in their thousands gathered to hear him speak on temperance, and the ugly habit of sinners consuming, Beef and Venison. Whenever he spoke at Anuradhapura, (usually on Poya days) there was a sea of heads. He often reminded the vast gatherings present, that they stood before A city in ruins, where every cluster of fretted granite pillars, appeared to be large Monasteries, and Shrine Rooms. He spoke with great emotion, reminding his listeners that, where gangs of wild. Monkeys ruled over the densely over grown habitat of thorny trees, Arahants had paced to and fro down Avenues, meditating on the. impermanency of life whilst, the air of the city in the 6th Century A.D. was filled with sound waves of paritta (Pirith), chanted by thousands of pious monks. As a reward for his labour, the Anuradhapura Preservation Scheme was enacted.

The Waste Lands Ordinance of 1910 was a typical Colonial, unpopular piece of legislation. He Collected historical, and social data from hundreds of Villages and Temples, in the Anuradhapura and Mihintale Districts; and submitted several Memoranda, to the Secretary of State for Colonies, to finally succeed in preventing the alienation of vast tracts of Temple and Village land to the State.

This patriotic son of Lanka was also a prolific writer. His “golden pen” never ran short of ink. His writing had a punch and a style of his own. He authored thirteen publications; The PURA-VITHYAVA, and the RUWANVELI CHETIYA WARNANAWA are considered two of his best efforts. King Dutugemunu, the Sinhala hero, inspired him to speak-out fearlessly: and in 1902, alongwith the Venerable Naranvita Sumanasara Maha Thera of the Ruwanveli-Seya Temple, he inaugurated the Ruwanveli Maha-Seya Restoration Society. It is recorded that when the late Venerable Heenetiyane Dhammaloka Mahanayake Thera, had first listened to Harischandra at the age of 10 years, he was inspired to beg of his parents that he be ordained a Buddhist monk. This Venerable Mahanayake Thera was known to be a pious monk, an untiring popular preacher of the Buddha Dhamma, blessed with a mellifluous voice. It was he who in 1925, founded the LANKA DHARMADUTHA SABAVA, two Pious monks the Ven. Aggamaha – Panditha Balangoda Ananda Maitreya Mahanayake Thera, who lived with us had also been inspired by Harischandra in 1905.



The Government was often criticized by Harischandra in his speeches, because Colonial indifference had been shown to his pleas. Undeterred by Police harassment, on his initiative, Memoranda was submitted on behalf of the Buddhists, direct to King Edward VII. This action resulted in a Special Commission of Inquiry being appointed to examine the grievences of the Buddhists. Though physically weak after several attacks of the Malarial fever, Harischandra’s lone voice could not be stilled. He urged that no Government building should be built over Buddhist ruins, and no Archaeological evidence such as a granite pillar or stone statue should ever be removed to make way for a Government building. He urged that lands within one mile -radius of the Sacred Bo – Tree should be considered a Buddhist Preserve. About that time, on 20th June 1903 (which happened to be a Poya day), a young Kachcheri Mudaliyar named Amerasekera, had ridden on his Steed, at speed, in an inexperienced manner, over the glades overlooking the Ruwanveli Maha-Seya, where pilgrims observe Ata-Sil. The horse had kicked an aged lady, pilgrim, resulting in injury. The crowd that witnessed the incident, became angry and demanded that the Kachcheri Mudaliyar be punished forthwith. Whilst he hid in his bungalow, the crowd’ HAD GOT OUT OF HAND, and then destroyed the Venison. and Beef stalls, and also a large Roman Catholic Church, in one night. At the time, that British Colonial, Administrators gave little “protection” or support for Buddhist causes. On hearing of the unruly mob behaviour, Harischandra together with the Ven Sumanasara Maha Thera had addressed the masses, to be calm, but a mischievous informant who was a friend of the Kachcheri Mudalyar had indicated that Harischandra was one of the principal incitors.

He was therefore arrested, and lived in a Remand Prisons for17 days, until bail was granted in Rs. 2000/- (which at. that time, wads considered a very large sumo., Later, alongwith several others, he was indicted in the Supreme Court, in Colombo, before Chief Justice J. P. Middleton, on five counts, including “inciting the hoi-poli to riot”. With financial support readily donated by the Buddhist public, the best Lawyer who was, available, Fredrick Dornhorst KC, was retained to defend all the accused. Mr. Advocate Dornhorst KC, very eloquently addressed the Jury for four hours and thereafter, when British.justice echoed through the halls at Hultsdorp hill, Harischandra and two others were honourably acquitted.


This human dynamo had no financial organisation to support him. According to his Diary leaves, the Brahmachari had addressed over 1300 public’ meetings all over the Island. As a result of his efforts, hundreds of Toddy Tavern’s and Beef Stalls were closed. Temple Daham Schools began to function. He spoke aloud and fearlessly; giving the Buddhists courage to raise their heads to organise Pereheras, establish Buddhist Schools, build Temples, adopt Buddhist, names, and appealed to ‘them not to culturally ape the bourgeoise West. He gave up ties of family bondage. Some of his better known dearest friends were Mrs. Mallika Hewavitharana, Dr. C. A. Hewavitharana, Anagarika Dharmapala, a Philanthropist, Mudaliyar J. M. Weerasuriya of Anuradhapura, Arthur V. Dias of Panadura, Amadoru Mendis, D.S. Senanayake, F. R. Senanayake Advocate C. Batuwantudawe, D.S.C. Jinadasa and the Ven Naranvita Sumanasira Thera. When he had blossomed out in the eyes of the. Buddhist public as an energetic Leader, at the young age of 37, he fell-ill to suffer great pain from a carbuncle on his shoulder.

Though nursed and medically cared for at the hospitable home of Mrs. Mallika Hewavitharane, at Aloe Avenue, Kollupitiya, he passed away on 13th September, 1913. The day he died, the Buddhists of little Lanka mourned his demise in their thousands, with deep sorrow, all dressed–up in spotless white. That night, after the funeral pyre had been lit, there remained an air of gloom, as if an eclipse of the moon had taken place.

After his death, the MAHABODHI, published an IN MEMORIAM which said: His body lies, but the work lives on; the lips that utterred enthusiastic words are silent, but the words themselves perpetuated on living records, will carry their message of love, charity, patriotism to generations unborn.’



Restoring the sacred city of Anuradhapura
Anuradhapura as we know it today would not have been a reality if not for the great effort put in by a single man – Brahmachari Walisinghe Harischandra (1876-1913), another true nationalist who trod the path of Anagarika Dharmapala. At a time when the treasured city was in a state of neglect, he led the movement to restore it to its past glory.

Anuradhapura, Sri Lanka’s first capital from 4th century B.C to 10th century A.D, was also the centre of the country’s earliest civilisation. It is the foremost of the Island’s ancient cities with extensive Buddhist monuments. South Indian invaders, lured by the city’s prosperity attacked it from time to time. The Chola king, Rajaraja I (985-1018) conquered Anuradhapura and captured the Lankan king, Mahinda V who died in captivity in India. The Cholas ruled Rajarata, the heartland of the Sinhalese, as a province of South India, shifting the capital from Anuradhapura which they had ravaged, to Polonnaruwa. Chola rule was brought to an end only in 1070 by Vijayabahu I.

Anuradhapura went to rack and ruin over the centuries and what was once a most prosperous area became jungle land. H. C. P. Bell (1851-1937) who came to the island in 1873 on appointment to the Ceylon Civil Service, served as the first head of the Archaeological Survey from 1890 to 1912. He was the pioneer in organising archaeology in Sri Lanka and conducted excavation and conservation work at Anuradhapura, Polonnaruwa and Sigiriya.

Meanwhile, a son born to an influential Buddhist family in Maha Hunupitiya in Negombo on 9 July 1876 was given the name Edward de Silva, in keeping with the practice in colonial times, of naming children with European names.

After he read the first letters at an auspicious time on 4 November 1880, he was sent to the Sinhalese school in his native village for his early education and then to St Mary’s High School, Negombo. He was also sent to a scholarly monk at the village temple to improve his knowledge in Sinhalese and Buddhsim. When he was 13, he was sent to Colombo and admitted to Wesley College to pursue his higher studies and become a lawyer.

By the time he was 21, he was more interested in promoting national aspirations and changed his name to E. D. S. Walisinghe. He developed oratory as a student studying law and took part in literary activities in several societies.

Having become a teacher in the Daham Pasala at Ananda College, he continued his interest in Buddhism and temperance work, and he addressed a meeting of the temperance society held in Negombo on 30 June 1898.

He was keen to change his name once again and when he told his idea to Venerable Pannamolitisa Nayaka Thera, head of the Randombe Maha Chaitya Pirivena, he suggested using the name ‘Harischandra’.

Thus he became Walisinghe Harischandra and on 30 June 1898, he gave up his desire to become an advocate. On that day, he made a note in his diary -”Decided impression on renunciation”. He was convinced that he would be able to serve humanity in the more meaningful manner by getting involved in nationalist and religious activities. He also decided on a life of celibacy thus becoming ‘Brahmachari’.

With his close association with Anagarika Dharmapala, he became assistant secretary of the Maha Bodhi Society in June 1898 and secretary of the Society by December that year. In 1899 he went across to India and was involved in the construction of the Maha Bodhi Vihara in Sanchi, which Anagarika Dharmapala had started.

Walisinghe Harischandra came to Anuradhapura on 16 November 1898 and made a brave call ‘Save Anuradhapura’. Staging a non-violent struggle with the government of the time, he delivered his first discourse near Jaya Sri Maha Bodhi on 18th January 1899.

He argued with Archaeological Commissioner Bell on the conservation of the city and even went to courts against bureaucrats. He took the initiative in establishing the Ruvanveli Dagoba Improvement Society and did yeoman service to restore the ancient city to its pristine glory.

He maintained a diary of activities making notes regularly. Many are the publications by him. Among them are several on the different places of worship in Anuradhapura. Among a comment made by him during the latter stages of his life was a diary note reading ‘The best die young’. He himself breathed his lat when he was just 37 – on 13 September 1913.

1876- 1912 බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර විරුවාණෝ

අපේ බෞද්ධ උරුමය රැක දීමට ජීවිතය කැප කළ
බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර විරුවාණෝ

2012  සැප්තැම්බර් 2 වැනිදාට යෙදුන  100 වැනි ගුණ සමරුව නිමිත්තෙන් දිවයින මීගමුව ප්‍රාදේශීය මාධ්‍යවේදී සහ මීගමුව බෞද්ධ මන්දිරයේ හිටපු සභාපති විමල් කීර්ති විසින් ලියන ලදී


මීගමුව මහහුණුපිටිය ග්‍රාමයේ ජන්මලාභය ලබා රට දැය වෙනුවෙන් සුවිශේෂ සේවාවක්‌ ඉටුකර ශ්‍රේෂ්ඨ වීරවරයෙකු වශයෙන් ඉතිහාසයට එක්‌වූ ශ්‍රීමත් බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර උතුමන් දැයෙන් සමුගෙන 2012 සැප්තැම්බර් මසට වසර 100 ක්‌ සපිරේ. එහි ප්‍රධාන පිංකම සහ ගුණසමරු උත්සවය 2012 සැප්තැම්බර් මස 2 වැනි දින මීගමුව අභයසේඛරාරාම මහා විහාරස්‌ථානයේ පැවැත්වේ.

1876 ජුලි මස 9 වැනි දින මීගමුව මහහුණුපිටිය ග්‍රාමයේ පදිංචිව සිටි වෙළෙඳ ප්‍රභූවරයෙකුව සිටි වලිසිංහ හෙන්දිරික්‌ සිල්වා සහ පේහන්දි මර්තිනා ද සිල්වා ගුණසේකර යුවළගේ දෙටු පුත් ලෙස මෙලොව එළිය දුටු බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන්ගේ මුල් නම වූයේ වලිසිංහ එඩ්වඩ් සිල්වා යනුවෙනි. පස්‌වියට පිවිසෙත්ම මීගමුව මහහුණුපිටිය සුගතාරාම මහා විහාරස්‌ථානයේ වැඩවිසූ පූජ්‍ය හුණුපිටියේ ධම්මරතන තිස්‌ස නාහිමිපාණන්ගේ පා සෙවණේ පන්සල් අධ්‍යාපනය ලද වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන් ඉන් පසුව මහහුණුපිටියේ බෞද්ධ පාඨශාලාවලට ඇතුළත් කරන ලදී. ඉන් අනතුරුව ඉංගී්‍රිසි අධ්‍යාපනය ලබනු පිණිස මීගමුව ශාන්ත මරියා (මේරි) විදුහලට ඇතුළත් වූ එතුමන් 1889 දී කොළඹ වෙස්‌ලි විදුහලට පිවිස එම විදුහලේ අධ්‍යාපනය ලැබීය. ඉන්පසු එකල ප්‍රභූන්ගේ ජනප්‍රිය වෘත්තිය වූ නීති වෘත්තිය හැදෑරීම සඳහා නීති ක්‍ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එහිදී එකල ප්‍රකට නීති විශාරදයන්ව සිටි එච්. ඡේ. වී ඒකනායක, ඡේ. ටී. බ්ලෙස්‌ යන මහත්වරුන් ඇතුළු ප්‍රකට නීතිවේදීන් රැසකගේ ඇසුරට පත්විය. නීතිඥ වෘත්තියට පිවිසීමට වඩා රටට දැයට සේවය කිරීමේ අමිල අරමුණෙන් එතුමන් 1898 ජුනි මස 30 වැනි දින සිය ගෘහස්‌ථ දිවිය හැරදමා රට දැය සමය සහ බෞද්ධාගම දියුණු කිරීම සඳහා සිය දිවිය කැපකිරීම ආරම්භ කරන ලදී.

ඉන් අනතුරුව මෙතෙක්‌ කලක්‌ එතුමන් භාවිත කළ ගිහි නම වූ එඩ්වඩ් සිල්වා යන නාමය අත්හැර වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර යන නාමය භාවිත කිරීමට පටන් ගත් අතර එතුමන්ගේ වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර යන නාමයට 1898 ජනවාරි මස 1 වැනි දින  විද්‍යෝදය (විද්යෝදය) මහ පිරිවෙනේ මහා ජනසභාවක්‌ හමුවේ පැවති මහා බෝධි සංවත්සර රැස්‌වීමකදී එවකට එහි පරිවේනාධිපතිව වැඩ විසූ හික්‌කඩුවේ සුමංගල නාහිමිපාණන් විසින් වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර උතුමන්ට “බ්‍රහ්මචාරී” යන ගෞරව නාමය පිරිනමා එතුමන් බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිස්‌චන්ද්‍රයන් බවට පත් කරන ලදී.

එතුමන්ට 1902 අමරපුර මහා නිකායෙ බිහි වී රට තුළ බෞද්ධ ආගම නගා සිටුවීම සඳහා ආරම්භ කර තිබූ නිහඬ විප්ලවයත් එතුමන්ගේ මුල් පරම්පරාව රටට සේවාවන් ඉටු කිරීම සඳහා පහල වූ දකුණු ලංකාවේ වැලිතොට (වර්තමානයේ බලපිටිය) ග්‍රාමයට සම්බන්ධ වී තිබීම නිසා ජන්මයෙන්ම රට දැය සමය වෙනුවෙන් විප්ලවීය කටයුතු වලට දායක වීමට ජන්මයෙන් උරුම වී තිබිණි.

මෙම කාලය තුළ අප රටේ බෞද්ධ අයිතීන් රැක ගැනීම සඳහා අභීත සටනක්‌ ගෙනගිය අනගාරික ධර්මපාල උතුමන්ගේ ඒ සඳහා නොමසුරු සහාය ලබාදුන් කර්නල් හෙන්රි ඕල්කොට්‌ යන ප්‍රභූවරුන් ඇසුරට බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමන් පත්විය.

වර්ෂ 1902 දී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමා විසින් ආරම්භ කරන ලද ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය සංවර්ධන සමිතිය අනුරාධපුරයේ හීන තත්ත්වයට පත්ව තිබූ බෞද්ධාගමේ පුනර්ජීවනය යළි නගාසිටුවීමට මහෝපකාරී විය. ඉංග්‍රීසි පාලකයන් විසින් මුඩුබිම් පනත යටතේ අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ සිද්ධස්‌ථානවලට අයත් භූමිභාග රජයට අත්පත් කොටගෙන එම පූජනීය ප්‍රදේශවල ජනාවාස ඇති කිරීමට ඉංග්‍රීසි පාලකයන් විසින් ගනු ලැබූ පියවරයන්ට එරෙහිව අභීත සටනක යෙදුන වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර උතුමන් අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ එම ප්‍රයත්න උපන් ගෙයිම බිඳ දැමීමට සමත්විය. එතුමන් අනුරාධපුරයේ ශ්‍රී විභූතිය ආරක්‍ෂා කරගැනීමට බලවත් සටනක යෙදුනි.

1899 ඔක්‌තෝබර් මස 28 දා අනගාරික ධර්මපාල තුමන්ගේ යෝජනාවක්‌ අනුව වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන් මහා බෝධි සමාගමේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත්විය. දඹදිව බුද්ධගයාව ප්‍රමුඛ බෞද්ධ සිද්ධස්‌ථාන රැකගැනීම පිණිස අනගාරික ධර්මපාලතුමන් විසින් දඹදිව ගෙනගිය අභීත සටනට දායකවීම සඳහා හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන් 1899, 1903, 1905 සහ 1908 යන වර්ෂවල දඹදිවට සිව් වතාවක්‌ සැපත් වූහ. එහිදී ලුම්බිණි ජයසිරි මහා බෝ මැඩ විස්‌තරය නම් වූ ග්‍රන්ථය රචනා කළ වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන් දඹදිව බෞද්ධ සිද්ධස්‌ථානවල තත්ත්වය පිළිබඳව මෙරට ජනතාව දැනුවත් කරන ලදී.

ලංකාවේ ජාතික නිදහස්‌ ව්‍යාපාරයට, අමද්‍යප ව්‍යාපාරයට, ගවමස්‌ කෑමට විරුද්ධවද හරිස්‌චන්ද්‍රතුමා දැඩි කැපවීමෙන් කටයුතු කරන ලදී. එවකට පැවති සුරාබදු පනතට සෘජුවම විරුද්ධවෙමින් “සුරා පානය” නමැති ග්‍රන්ථය ලියා අමද්‍යප සටනට බෙහෙවින් උපකාරී විය. අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ අයිතීන් රැක ගැනීමට නොනවතින සටනකට අවතීර්ණ වූ වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමන්ගේ මග පෙන්වීම මත නිද්‍රාවෙන් පසුවූ බෞද්ධයන් අවදි වී ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ අභියස පවත්වාගෙන ගිය ගවමස්‌ සහ මුවමස්‌ වෙළෙඳසල් ආදිය කඩා බිඳ දැමූහ. බෞද්ධ අයිතීන් වෙනුවෙන් වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමන් විසින් ගෙනගිය අභීත සටන සුදු අධිරාජ්‍යවාදීන්ට බලවත් හිසරදයක්‌ වූ අතර හරිස්‌චන්ද්‍රතුමන්ගේ රුව දැකීම, හඬ ඇසීම පවා සුදු අධිරාජ්‍යවාදීන්ට කල් කදුරු මෙන් තිත්ත විය.


මෙහිදී 1903 දී අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ නැගීසිටීමට සහ සිය අයිතිවාසිකම් රැකගැනීම සඳහා බෞද්ධයන් කළ අරගලයට මුල්වූයේ හරිස්‌චන්ද්‍ර තුමා යෑයි සුදු අධිරාජ්‍යවාදීන් චෝදනා කොට බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමන් සිරබාරයට ගන්නා ලදී. එහෙත් නඩු විභාගයේ එතුමන්ට එරෙහිව නගා තිබූ සියලු චෝදනාවලින් නිදොස්‌ කොට නිදහස්‌ කරනු ලැබීය.

හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන් ලේඛන කලාවට උපන් හපන්කම් දැක්‌වූ අතර සිංහල, පාලි, සංස්‌කෘත සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාව මනාව දැන සිටි උතුමෙකි. එවකට මුද්‍රණය වූ සිංහල බෞද්ධයා, මහා බෝධී, සිරි අනුරාධපුර යන පුවත්පත් සඟරා ආදිය සංස්‌කරණය කොට එළි දැක්‌වූයේ එතුමන් විසිනි. එතුමන් විසින් රචිත ග්‍රන්ථ අතර ලුම්බිණි ජය ශ්‍රී මහා බෝ මැඩ විස්‌තර, සිංහල ජාතියේ පටන් ගැනීම, දෙවන පෑතිස්‌ නරේන්ද්‍ර චරිතය, අනුරාධපුර චෛත්‍ය විස්‌තරය, අනුරාධපුර ශුද්ධනුවර විස්‌තරය, රුවන්වැලි චෛත්‍ය වර්ණනාව, ථූපාරාම චෛත්‍ය වර්ණාව, ජය ශ්‍රී මහා බෝධි වර්ණනාව, දුටුගැමුණු නරේන්ද්‍ර චරිතය, අනුරාධපුර පළාතේ විස්‌තර, සිතියම් සහිත පුරා විද්‍යාව සහ ඉංග්‍රීසි බසින් රචිත Sacred City of Anuradhapura,  සහ  The Great Story of Dutugemunu යන ග්‍රන්ථ වේ. මෙම ග්‍රන්ථ හරිශ්චන්ද්‍රතුමන් විසින් 1900, 1912, 1908 යන වර්ෂවලදී ලේඛනගත කරන ලදී.

එතුමා කුඩා කල පටන් රෝ සතුරා නොසලකා වෙහෙස මහන්සි නොබලමින් රට, ජාතිය, බෞද්ධාගම වෙනුවෙන් පුරා 37 වසරක්‌ අනුපමේය සේවයක්‌ කළ බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර අභීත සෙන්පතියන් 1913 සැප්තැම්බර් මස 13 වැනි දින සියලු සංස්‌කාර ධර්මයන් අනිත්‍ය බව බුදුරදුන් දෙසූ දහම සනාථ කරමින් සදහටම නෙත් පියා ගන්නා ලදී.

අමරණීය ජාති වීරවරයෙකු වූ බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිස්‌චන්ද්‍රතුමා අනුස්‌මරණය කිරීම සඳහා සංවිධාන හා ස්‌මාරක රැසක්‌ කොළඹ, මීගමුව සහ අනුරාධපුරය යන නගර මුල්කරගෙන බිහිවිය. මීගමුව මහ හුණුපිටියේ පිහිටි එතුමා බිහිවූ නිවස වලිසිංහ හරිස්‌චන්ද්‍ර කෞතුකාගාරය නමින් නම්කර එය ඓතිහාසික ස්‌ථානයක්‌ ලෙස ජාතික කෞතුකාර දෙපාර්තමේන්තුව මගින් පාලනය කරයි. වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර තුමන්ගේ ප්‍රතිමා ශ්‍රී ලංකා මහා බෝධි සංගමය, එතුමන්ගේ උදාර නමින් පිහිටුවා ඇති මීගමුව සහ අනුරාධපුරය හරිස්‌චන්ද්‍ර විදුහල්වල දැකිය හැකිය.


(මෙම ලිපිය සැකසීමේදී ඒ සඳහා මා දිරිමත් කළ ඒ සඳහා අවශ්‍ය පොත පත ලබා දෙමින්, අනුශාසනා කළ මීගමුව අඟුරුකාරමුල්ල අභයසේඛරාරාමාධිපති පූජ්‍ය මීගමුවේ සුමේධ තිස්‌ස නාහිමිපාණන්ට කෘතඥතාව පුද කරමි. එතුමන්ට පිං.)
දිවයින මීගමුව ප්‍රාදේශීය මාධ්‍යවේදී සහ මීගමුව බෞද්ධ මන්දිරයේ හිටපු සභාපති විමල් කීර්ති මහත්මා විසින් ලියන ලදී.



වලිසිංහ හරිස්චන්ද්‍ර මැතිතුමා මෙලොව එලිය දුටුවේ 1886 ජුලි මස 09 වන දින දීය. ඔහුගේ මුල් නාමය එඩිවඩි ද සිල්වා නම් විය. එතුමා මුලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ගමේ පන්සල ආශ්‍රයෙන් ය. පසුව ඔහුව කොළඹ වෙස්ලි ශාස්ත්‍රාශාලාවට ඇතුලත් කරන ලදි. එහෙත් මෙකල පැවති කර්නල් ඕල්කට්තුමාගේ ධර්මදුත ව්‍යාපාර අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ ජාතික ආගමික හා පුනරුත්ථාපන සේවා ආදිය කෙරෙහි වලිසිංහතුමාගේ සිත් ඇදෙන්නට විය. පසුව ඔහු අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ ඇසුරට එක්වුහ. පසුව ඵඩ්වඩ් ද සිල්වා යන නාමය වෙනස් කල ඔහු “වලිසිංහ හරිස්චන්ද්‍ර” යන යන නාමය භාවිතා කරන්නට විය. යුරෝපිය ඇදුම ඉවත ලු හෙතෙම ජාතික ඇඳුම ඇඳ සිංහලයන් ගේ නැතිවුණු සංස්කෘතිය යලි පන ගැන්වීමට ධෛර්යෙන් කටයුතු කරන්නට විය. ඔහුගේ දේශනවල ජාතිකාභිමානය ගැබ්වී තිබුණි.

අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ ජාතික හා ආගමික ව්‍යාපාරවලට ආධාර දීමට ඉතසිතින් ඉදිරිපත් වු වලිසිංහ මහතා අනුරාධපුරය, පොලොන්නරුව ආදී ප්‍රදේශවල වල් බිහිව පැවති සිද්ධස්ථාන ප්‍රතිසංස්කරනය කිරීමේ වැදගත්කම ගැනද සිංහල ජනතාවට කරුණු පැහැදිළි කර දුන්නේය. විදේශගතව ඇති ලාංකීය පුරා වස්තු වලින් බොහෝ කොටසක් ඵ් කාලවල කැනීම් කළ නිලධාරින් විසින් හිතුමනාපේ රැගෙන ගිය ඵ්වා වශයෙන් සැලකිය යුතු වෙයි. මේ පිළිබඳව උද්ඝෝෂණය කළ මෙතුමා ප්‍රමුඛ පිරිසට මේ නිසා ඇතිවු අරගලයේදී සිර අඩස්සියේ සිටීමට පවා සිදුවිය.

සුරාපානය කරන සිංහල ජනතාව වෙනුවෙන් ව්‍යාපාර රැසක් කල මෙතුමා ජනතාව අතර දේශානුරාගය ඇතිවීමට නම්, ඔවුන්ට ජාතිය පිළිබඳව දැන ගැනීමට සැලැස්විය යුතුයයි සැලකූහ.

අනගාරික ධර්මපාලතුමා අනුගමනය කල වලිසිංහ මහතා ජීවිතාන්තය දක්වා බ්‍රහ්මචාරීව වාසය කළේය. මෙතුමාගේ ආයු කාලය දිගු නොවීය. පිළිකා රෝගයට ගොදුරුවීම නිසා ඒ මහතාට මෙලොවින් සමු ගැනීමට සිදුවිය. අවුරුදු 27 පමණ ආයු වළඳා 1913 සැප්තැම්බර් මස 18 වන දින දී අභාවයට පත් විය.

සුරා පානයට විරුද්ධව ජනතාව දැනුවත් කිරීම සඳහා -‘සුරාපානය’ ග්‍රන්ථය.
ජනතාවට දේශානුරාගය ඇති කිරීම වස් – – අනුරාධපුර ශුද්ධ නුවර විස්තරය

– රුවැන්වැලි චෛත්‍ය විස්තරය
– ථුපාරාම චෛත්‍ය වර්ණනාව
– දෙවන පෑතිස් නරේන්ද්‍ර චරිතය
– දුටුගැමුණු නරේන්ද්‍ර චරිතය

පුරා විද්‍යා ජනතාවට දැනගැනීම සඳහා – පුරා විද්‍යා

1940-2016 සේරුවාවිල සරණකිත්ති අනු නා හිමි

පුරා දසක තුනක් තිස්සේ පැතිර පැවැති එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදී භීෂණයට නොසැලී මුහුණ දෙමින් මෙම පින්බිම ආරක්ෂා කර ගනිමින් රැකබලා ගන්නා ලද්දේ සේරුවාවිල සරණකිත්ති අනු නා හිමියන්ය. ත්‍රස්තවාදී තර්ජන මැද්දේ නොසැලී සිට බොහෝ දුෂ්කරතා විඳදරා ගනිමින් සේරුවාවිල පින්බිම රැක ගැනීම සඳහා සරණකිත්ති හිමියන් විසින් සිදුකරනු ලද්දේ අතිශය මහඟු මෙහෙවරකි. ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සේරුවාවිල පුද බිම ශත වර්ෂ 07, 08 ක තරම්වූ දීර්ඝ කාලයක් ඝණ වනයෙන් වැසී තිබූ මෙම පින්බිම නැවත සොයා ගනිමින් එය තහවුරු කරන ලද්දේ ශ්‍රී කල්‍යාණි වංශ මහා නිකායේ මහා නායක මංගල ධර්මකීර්ති ශ්‍රී දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර නා හිමියන් විසිනි. පුරා 47 වසරකට අධික කාලයක් සේරුවාවිල මංගල රාජ මහා විහාරස්ථානයෙහි වැඩ වෙසෙමින් උන්වහන්සේ විසින් කර ඇති ආගමික සේවය මෙන්ම සාමාජික මෙහෙවරද අති විශාලය. පොදුජන මෙහෙවර තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් උපරිම ආකාරයෙන් සිදුකර ඇති උන්වහන්සේ සේරුවාවිල පූජනීය පුදබිම ලෝක උරුමයක් බවට පත් කරන්නට දායක වී තිබේ.

1940 මාර්තු 26 වන දින මුදන්නායක අප්පුහාමිලාගේ පියදාස සහ ජුවන් පුල්ලේලාගේ මිසි නෝනා නම් වූ දෙමව්පියන්ගේ පස්වන දරුවා වශයෙන් ජන්ම ලාභය ලැබූ සේරුවාවිල සරණකිත්ති නා හිමියෝ උඩුගම්පොල බාඳුරාගොඩ පාසල්වලට ඇතුළත්ව අධ්‍යාපනය ලැබූහ. 1948 දී තම දෙමව්පියන් සමඟ සේරුවිල පදිංචියට පැමිණි නා හිමියන් වඩුමුල්ලේ මේධානන්ද ලොකු හාමුදුරුවරුන්ගේ සෙවනේ අකුරු කිරීමට භාග්‍ය ලැබූහ. 1952 නොවැම්බර් මස 03 දින සේරුවාවිල සරණකිත්ති නමින් පැවිදිබිමට ඇතුළත් වූ උන්වහන්සේගේ පැවිදි ගුරුවරයා වශයෙන් කටයුතු කළේ දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර නා හිමියන්ය. එවකට අතිශය දුෂ්කර පළාතක්ව පැවැති සේරුවාවිල ප්‍රදේශයට වී නා හිමියන් ගත කරන කටුක ජීවිතය දුටු සරණ කිත්ති හිමියන්ට එවකට අධ්‍යාපනය ලැබූ දොඩංදූවෙන් සේරුවාවිලට පැමිණි සුමේධංකර නා හිමියන්ගේ වැඩ කටයුතුවලට සම්බන්ධ වී උන්වහන්සේට ශක්තියක් වන්නට සරණකිත්ති නා හිමියන් තීරණය කරන ලදී. නා හිමියන්ගේ අනුශාසනා පරිදි විහාරස්ථානයේ සියලු වගකීම් ඉටුකරනු ලැබූ නා හිමියන් ගරා වැටී තිබුණු විශ්‍රාම ශාලා හා සංඝාවාසය අලුත්වැඩියා කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී. සේරුවාවිල මංගල රාජ මහා විහාරයේ නිකිණි මහා පෙරහර ඒ වන විට පවත්වාගෙන යනු ලැබුවේ සුළු වශයෙනි.

සරණකිත්ති නා හිමියන්ගේ මෙහෙයවීමෙන් නිකිණි මහා පෙරහර අත්‍යලංකාර පෙරහරක් බවට පත්විය හිටපු ජනාධිපති ජේ ආර් ජයවර්ධන හා හිටපු අග්‍රාමාත්‍ය ආර්. ප්‍රේමදාස මහත්වරුන්ගේ මූලිකත්වයෙන් සේරුවාවිල පූජා නගර සංවර්ධන වැඩ පිළිවෙල 1979 දී ඇරඹුණු අතර, විහාරස්ථානය ආශ්‍රිත මහා මාර්ග දියුණු කිරීම ජල යෝජනා ක්‍රම වැඩිදියුණු කිරීම, බෝධි ප්‍රාකාරය ඉදි කිරීම සහ නව විහාර මන්දිරයක් විශ්‍රාම ශාලාවක් නේවාසික සංඝාවාසයක් ඉදි කරන්නට මුල් වූ සරණකිත්ති නා හිමියෝ විදුලිය ලබා ගැනීමට ද පියවර ගත්හ. දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නා හිමියන්ගේ අපවත්වීමත් සමඟ සේරුවාවිල මංගල රාජ මහා විහාරස්ථානයේ අධිපතිත්වයට පත් සේරුවාවිල සරණකිත්ති අනු නා හිමියෝ ප්‍රදේශයේ උද්ගත වූ ත්‍රස්තවාදී තර්ජනවලට මුහුණ පෑහ. කොටි ත්‍රස්තවාදීන් මාවිල්ආරු අමුණ වසා දැමීම නිසා ගොවිතැන් කරගත නොහැකිව දුකට පත් වූ ගොවි ජනතාවට සහනයක් ලබාදීමේ අරමුණෙන් උපවාසයක් ඇරඹූ උන්වහන්සේ මාවිල්ආරු ප්‍රශ්නයේදී සුවිශේෂ වැඩ කොටසක් ඉටු කළහ. සේරුවාවිල පුද බිම ලෝක උරුමයක් බවට පත් කිරීමේ වැඩ පිළිවෙලක් මේ වන විටත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවති. අප ගුරුදේවෝත්තම සේරුවාවිල සරණකිත්ති නා හිමියන්ගේ උපදෙස් මග පෙන්වීම් හා මූලිකත්වය යටතේ සේරුවාවිල මේ වන විට අති විශාල දියුණුවක් ලබා තිබේ. උන්වහන්සේගේ මෙහෙයවීමත් මාගේ දැඩි කැපවීමත් මත ඓතිහාසික සේරුවාවිල පුද බිම ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරන්නට මේ වන විට සියලු කටයුතු සූදානම් කර තිබේ. සේරුවාවිල සරණකිත්ති අනු නා හිමියන් සහ වත්මන් දායක සභාව සමඟ එක්වී මා විසින් සේරුවාවිල පුද බිම ලෝක උරුමයක් බවට පත් කිරීමට ගන්නා උත්සාහය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර නා හිමියන්ගේ ප්‍රාර්ථනාවක් මල්පල ගැන්වීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය. සේරුවාවිල සරණකිත්ති නා හිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පළමු වසර සැමරෙන මැයි 02 දින සේරුවාවිල ජනතාවගේ සහ දොම්පේ භාවනා අසපුව වාසි දායක මහත්වරුන්ගේද සහභාගිත්වයෙන් සේරුවාවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ දී ශතාධික මහා සංඝීක දානයක්ද සම්බුද්ධ පූජාව කිරිපිඬු දානය ඖෂධ ගිලන් පස පූජාව හේවිසි පූජාව සහ පැවිදි කිරීමේ පින්කමත් පවත්වනු ලැබේ. නැගෙනහිර තමන්කඩුව දෙපළාතේ ප්‍රධාන සංඝ නායක සේරුවාවිල සරණකිත්ති කල්‍යාණි වංශ මහා නිකායේ අනුනායක මා හිමිපාණන් වහන්සේට මෙම සියලු පින්කම් බලයෙන් අමා මහ නිවන් සුව ලැබේවායි ප්‍රාර්ථනා කරමු.

සේරුවාවිල මංගල රජමහා විහාරාධිපති දොම්පේ භාවනා අසපුව අනුසාසක කථිකාචාර්ය ශාස්ත්‍රපති පණ්ඩිත

1795- 1848 කඩහපොල උන්නාන්සේ


උන්වහන්සේගේ උපන් ගම දැනට කුරුණෑගල දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ කුලියාපිටිය, නාරම්මල බස්‌ මාර්ගයේ පිහිටි කඩහපොළ බව ඉතිහාසඥයෝ දක්‌වති. ජාත්‍යානුරාගයෙන් ඔදවැඩී ගිය නිර්භීත හිමි නමක් ලෙස දැනුදු ප්‍රසිද්ධ කඩහපොළ උන්නාන්සේ  වූ එකල කහල්ල රජමහා විහාරයේ අධිපතිව වැඩ සිටියහ, කඩහපොල හාමුදුරුවෝ හෙවත් කුඩාපොල හාමුදුරුවෝ ආරාමයට වී සුඛෝපභෝගී ජීවිතයක් ගත කළ හිමිනමක් නොවූහ. ගිරිදුර්ග හා වනදුර්ගවල සැරිසරමින් ගොවි නිවෙස්වලත්, පැල්පත්වලත් වෙසෙන සිංහල ජනතාවට ධර්මය දේශාන කරමින් සාරධර්ම කියා දෙමින් ඔවුන්ගේ ස්වදේශාලය ඇති කිරීම සඳහා උන් වහන්සේ අපමණ මහන්සි ගත්හ. ගම් නියම්ගම්වල සිටි බොහෝ තරුණ පිරිස් උන් වහන්සේ වටා රොක්ව සිටියහ. උන් වහන්සේ සිය දබරැඟිල්ල ඔසවා එම තරුණයන් අමතා යම් අණක් දුන්නා නම් ඔවුන් අතින් එම අණ නොපිරිහෙළා ඉටු විණි. උන් වහන්සේ ඕනෑම කලබලකාරයකු වෙත ගොස් ශාන්ත ස්වරයෙන් ඇමැතූ විට ඔහු උන් වහන්සේ කෙරෙහි හටගත් ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත බියකින් යුක්තව නිසසල වූයේ කුඩා දරුවකු මෙනි.

එය බ්‍රිතාන්‍යය ජාතිකයන් විසින් මෙරට අත්පත් කරගත් යුගයේ එම විදේශීය ආධිපත්‍යයට එරෙහිව දේශප්‍රේමී ජනතාව සටන් කළ යුගයයි. 1848 මෙම විදේශ හමුදා සහ රාජ්‍ය බලයට එරෙහිව දෙවන විමුක්‌ති සටනට නායකත්වය දුන්නේ ගොන්ගාලේ බංඩාය. ඔහු සිංහළේ මහරජු ලෙසින් කිරුළු පැළඳීම එවකට මෙරට පාලනය කළ ඉංගී්‍රසීන්ට මහත් හිසරදයක්‌ මෙන්ම අභියෝගයක්‌ද විය. ගොන්ගාලේ බංඩා රජු අල්ලා මරා දැමීමට විදේශිකයන් කුමන්ත්‍රණය කරද්දී රජුගේ පාර්ශ්වය ද ඉංගී්‍රසීන්ට එරෙහිව සටන් වදින්නට විය. මෙම සටන් පෙරමුණේ සිටි ප්‍රබල චරිතයක්‌ වූයේ කඩහපොළ හිමියන්ය. උන්වහන්සේ ගේ ජනප්‍රියත්වය ඉංග්‍රීසින්ට නුරුස්නා දෙයක් විය. එඩිතර ලීලාවෙන්, එහෙත් ශාන්ත ගමනින් වැඩම කරන උන් වහන්සේ දකින විට ඔවුන්ගේ ඇස්වලට කටු අනින්නාක් මෙන් විය. තව දුරටත් මේ දෙස බලා සිටිය නොහී වහා ම ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසිහු යුතු අයුතුකම් නො බලා හොඳ නරක නො බලා උන් වහන්සේ සිර භාරයට ගැනීමට කටයුතු කළහ.

…සටන්කරුවන්ට ශක්‌තියක්‌ වෙමින් සැඟව සිට නායකත්වය දුන් කඩහපොල හිමියන් 1848 දී අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඉංගී්‍රසීන් සමත් විය. ඒ ඉංගී්‍රසීන්ගේ හමුදාවල ශක්‌තියෙන් නොවේ. එවකට සිටි පල්ලමේ කුඹුරේ බස්‌නායක නිළමේ නම් ද්‍රෝහී පුද්ගලයකුගේ ඔත්තුවක්‌ අනුව අප හිමියන් කහල්ලේ ගල්ලෙනක සැඟවී සිටියදීය.

අල්ලාගත් මොහොතේ සිටම රජු ඉන්නා තැනක්‌ පිළිබඳව තොරතුරක්‌ සපයන්නේ නම් ජීවත්වීමේ වරම ලැබෙන බවත් ජීවත්වීමට ආශාවක්‌ ඇත්නම් රජු පිළිබඳ තොරතුරු සපයන ලෙසත් ඉංගී්‍රසීන් අප හිමියනට දන්වා සිටියහ.
“මම දන්නෙ නැහැ”

කහඩපොළ හිමියන්ගේ එකම පිළිතුර විය. කොතෙක්‌ උත්සාහ කළත් රජු සිටින තැන පිළිබඳව තොරතුරක්‌ මෙම හිමියන්ගෙන් ලබාගැනීමට නොහැකිවූ තැන උන්වහන්සේ යුද අධිකරණයක්‌ ඉදිරියට කැඳවා උන්වහන්සේට චෝදනා නැගූහ.

උන්වහන්සේට නැගුණ චෝදනාව වූයේ “මේ රටේ සාධාරණ උතුම් වූ ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුවට විරුද්ධව කැරැළි ගසන කැරැළි නායකයා සමග සම්බන්ධකම් පවත්වමින් ඔහුගේ රාජද්‍රෝහී ක්‍රියාවලියට අනුබල දීමෙනුත් එම කැරළි නායකයා දැනට සැඟවී සිටින තැන පිළිබඳව යුෂ්මතා දන්නා සත්‍ය කරුණු ආණ්‌ඩුවට අනාවරණය නොකිරීමෙනුත් යුෂ්මතා රාජද්‍රෝහීව කටයුතු කරන්නේය… යනුවෙනි.

ඒ සමගම කැරැළි නායකයා අල්ලා දී ජීවිත දානය ලබාගැනීමට තවමත් කලවේලාව ඇති බවද කියා සිටියේය. “මම දන්නෙ නෑ… චෝදනාවට මම නිර්දොෂීයි” අප හිමියන්ගේ එකම පිළිතුර විය. ඉහත සඳහන් චෝදනාව ලත් අප හිමියන්ට එරෙහිව නඩු විභාගය ඇරඹිණ. උන්වහන්සේට එරෙහිව සාක්‍ෂිදීමට පල්ලමේකුඹුරේ බස්‌නායක නිලමේත්, ඔහුගේ පුත්‍රයාත්, වීදිය වැල්ලේ විදානේත් ඉදිරිපත් වූහ. ඔවුන්ගේ සාක්‍ෂි විමසීමෙන් අනතුරුව යුද අධිකරණය සිය තීන්දුව ප්‍රකාශ කළාය.

උතුම් වූ ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුවට විරුද්ධව කැරැළි නායකයා හා සම්බන්ධකම් පැවැත්වීම, කැරැළි නායකයාට අනුබල දීම යන චෝදනා යටතේ යුෂ්මතාට රාජද්‍රෝහියකුට ලැබිය යුතු දණ්‌ඩනය මෙහිදී නියම කරමු. මේ තීන්දුව අනුව 1848 අගෝස්‌තු මස 26 දින හෙවත් හෙට උදේ 7.00 ට යුෂ්මතා වෙඩි තබා මැරිය යුතු යෑයි මේ යුද අධිකරණය තීරණය කරයි.

අගෝස්‌තු 26 දිනට හිරු උදාවිය. උදේ 7.00 විය. දැතේ විලංගු සහිතව කඩහපොළ හිමිපාණෝට මරණ දඬුවම පැමිණවීම සඳහා පෝරකය වෙත ගෙන ගියේය. අප හිමිපාණන්ගේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට භාරව තිබුණේ කැප්ටන් පෙන්වික්‌ නමැති හමුදා නිලධාරියාටය. ඔහු අවසන් වතාවටත් කඩහපොළ හිමියන්ට දැන්වීය.

“කැරැළි නායකයා සිටින තැන පවසන්න. තවමත් ඔබට ඔබේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට අවස්‌ථාවක්‌ ඇත. මේ අවසාන මොහොතේ ලැබෙන මේ මොහොතෙන් ප්‍රයෝජන ගන්න”

“මම දන්නෙ නෑ”

අප හිමියන්ගේ පිළිතුර එය විය. කැප්ටන් පෙන්වික්‌ ඝාතකයන්ට සංඥව නිකුත් කළේය. තවත් අදීන බුද්ධ පුත්‍රයෙකුගේ ලෙයින් ලක්‌ දෙරණ තෙත් විය. රට වෙනුවෙන් තවත් බුදු පුතකු ජීවිතය පිදුවේය. 1848 අගෝස්තු 26 වන දා සිංහල ජාතියට ම බලවත් ශෝක ජනක දිනයක් විය. කඩහපොල හාමුදුරුවන් වහන්සේ මහනුවර මහ මළුවට ගෙන ආ ඉංග්‍රීසීහු උන් වහන්සේගේ දෑත් පිටිකරට තබා කණුවකට අල්ලා බැන්දාහ. ඕනෑ ම අපරාධකරුවකු මරණයට පත් කරන්නේ ඔහු වෙනුවෙන් සකස් කළ ඇඳුමක් ඇන්දවීමෙන් පසුව ය. එහෙත් කඩහපොල හිමියන්ට එවැනි ඇඳුමක් පවා ඇන්දවූයේ නැත. උන් වහන්සේ චීවරය පිටින් සිටිය දී ම එදින පෙරවරු 7 ට වෙඩි තබා ජීවිතක්ෂයට පත් කළහ. …කඩහපොළ හිමියන් අප රටට ආදර්ශයක්‌ වන්නේ එදාට වඩා අදටය. එදා උන්වහන්සේ රට හෝ රජු පාවා දුන්නේ නැත. අවශ්‍ය නම් පාවාදී බොහෝ වරප්‍රසාද ලබාගැනීමට අවස්‌ථාව තිබිණි. එහෙත් උන්වහන්සේ ඒ සියල්ල පසෙක ලා ඒ වරප්‍රසාදවලට වඩා මරණය උතුම් යෑයි සැලකුවේය.

වර්තමානයේ බල තණ්‌හාවෙන්, විදේශ වරප්‍රසාදවලට මුදල්වලට රට පාවා දෙන්නට කටයුතු කරන ජාතිද්‍රෝහීනට දේශද්‍රෝහීනට කඩහපොළ හිමියන් උතුම් ආදර්ශයකි.

කඩහපොළ ස්‌වාමීන් වහන්සේ සම්බන්ධ මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවේ මහත් ආන්ලදෝලනයක්‌ ඇති විය. මෙහි ඇති අවිචාරවත් බව, එවකට මෙරට සේවය කළ ඉංගී්‍රසි නිලධාරීන් දෙදෙනකු වන ක්‍රිස්‌ටෝපර් එලියට්‌ සහ ඒ. එම්. පර්ගියුසන් විසින් බ්‍රිතාන්‍යයට දන්වා තිබිණි. 1848 දෙසැම්බර් මස ඡේ. කේ. දුනුවිල නමැති නීතිඥ මහතා විසින් ද මේ පිළිබඳව පෙත්සමකින් එරටට කරුණු දන්වා ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස 1848 දී මාතලේ සහ සත්කෝරළේ දිසාවන්හි යුද නීතිය ප්‍රකාශ කිරීමත්, ඒ දක්‌වා ලංකාවේ ඉංගී්‍රසි පාලනයත් සම්බන්ධයෙන් කරුණු පරීක්‍ෂා කිරීම සඳහා විශේෂ කොමිටියක්‌ පත් කෙරිණි.

මෙම කොමිටියේ වාර්තාවේ ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් ටොරිංටන් සාමි ආණ්‌ඩුකාර පදවියෙන් ද, එමර්සන් ටෙනන්ට්‌ මහාලේකම් පදවියෙන් ද පහ කෙරිණි. එපමණක්‌ නොව ටොරිංටන් සාමී ආරක්‍ෂා කිරීමෙහිලා මහත් අධිෂ්ඨානයෙන් ක්‍රියා කළ එවකට බ්‍රිතාන්‍යය අගමැති පදවිය ඉසිලූ රසල් සාමිවරයාගේ ඇමැති මණ්‌ඩලය ද පාර්ලිමේන්තුවේදී පරාජය වූ අතර එරට රජය විශාල අර්බුදයකට පත්විය.

මෙයට වසර 165 කට පෙර සිය රට වෙනුවෙන් ජීවිතය පුද කළ මෙම වීරෝදාර බුද්ධ පුත්‍රයා වන කඩහපොළ හිමියන් ඉමහත් භක්‌තියෙන් සැමරීම කළ යුතුය. උන්වහන්සේ වෙඩි උණ්‌ඩයට ගොදුරු වූයේ මෙයට වසර 165 කට පෙර එනම් 1848 අගෝස්‌තු 26 වැනි දිනකය.

… කඩහපොල හාමුදුරුවන්ගේ ජීවිත පූජාව නිසා ඇති වූ ප්‍රතිඵල බොහෝ ය. ටොරින්ටන් ආණ්ඩුකාරයා ගැන අප්‍රසාදය පළ කැර ඔහු එම පදවියෙන් නෙරපා හරිනු ලැබිණි. ඉමර්සන් ටෙනන්ට් නමැති ඔහුගේ මහ ලේකම්වරයා ද තනතුරින් පහ කරන ලදී. සිංහලයන්ට විරුද්ධව පනවා තුබූ අසාධාරණ බදු ක්‍රම ද ඉවත් කර ගන්නා ලදී. කොතෙක් දේ කළත් එම වීරෝදාර හිමි නම ගේ ජීවිතය නැති වීමෙන් ජාතියට සිදු වූ පාඩුව නම් මකාලන්නට නොහැකි වූයේ ම ය.

රංජිත් එස්‌. කේ. සූරියආරච්චි


1795- 1848 Kadahapola Unnanse


The renowned Sinhala hero and patriot, Kudahapola Hamuduruwo was born in the village of Kadahapola in Kuliyapitiya. Hence he was popularly known as “Kadahapola Unnanse”. Little is known about his date of birth or his parents.

Along with other freedom fighters as Ven. Hikkaduwe Siri Sumangala, Veera Puran Appu and Gongalegoda Banda this monk was in the vanguard of the struggle against British domination in the mid nineteenth century.

The Governor at the time was Lord Torrington. He was an insensitive and intolerant ruler whose greatest ambition was to please the Queen of England. He showed a callous disregard for the burdens heaped on the people of the country.

When the coffee blight destroyed the plantations resulting in a steep decline in revenue to the British Empire, the Governor devised manifold ways to extract revenue by way of taxes. As a consequence there was deep dissatisfaction and animosity against the rulers.

The abolition of the feudal service system known as the “Rajakariya” and the imposition of various taxes such as the land tax, the gun tax and grain tax enraged the people to think of rebellion.

Although the British, with the signing of the Kandyan Convention on 2nd of March 1815, had given a solemn undertaking to safeguard and honour Buddhism and the Sacred Tooth Relic and protect the rights of the Sinhala nation, the promises were never kept.

By his scant disregard and arrogant attitude towards the feelings of the Sinhalese, Governor Torrington made many enemies among the Buddhist clergy and the Sinhalese chiefs. All this in turn added for militancy among the people and they began to look for leaders who could mobilize them into action against unjust imperial rule.

By the year 1848, as conditions had come to a head, inviting mobilization of forces and strong, dedicated leadership against the British, Kudahapola Hamuduruwo provoked the Governor by crowning Gongalegoda Banda as the rightful King of Sinhalese. Veera Puran Appu was appointed as Chief Adigar to the new king.

Leading an unostentatious life the Chief Incumbent of the Kahalla Temple, Kudahapola Unnanse did an incomparable service to uplift the peasantry and also to inculcate a deep sense of pride and devotion in the youth for the motherland. And so he became a thorn in the eyes of the British Government.

He was openly critical of the injustices perpetrated on the Sinhalese by the government. His monks garb was no hindrance to him to gather forces to confront the British. He found unwavering support from many a Buddhist monk and village chief to organize a revolt against the arrogant rulers.

Kudahapola Unnanse was arrested by a British Officer, Buller by name, at his temple on 24th of August 1848. Allegations against the monk were too many, foremost among them being treason which was punishable with death.

He was charged with attempting to overthrow Her Majesty’s Government and capture the Kandyan Kingdom, failure to report on the treacherous activities of Gongalegoda Banda and organizing opposition against the government. Lord Torrington lost no time in getting the death sentence passed on the venerable monk before the Sinhala people got incensed. And so the chapter ended with Kudahapola Hamuduruwo being shot in his robes on 26th of August 1848.

This act of grave injustice came under heavy fire from many quarters. The news sheet “The Madras Crescent” carried a strong criticism against the Governor’s action. Even H. G. Selby, the Attorney General at the time had deplored Torrington’s action.

Kudahapola Unnanse’s untimely execution dealt a death blow to the aspirations of the people of all four corners of the country and the pain of mind thus inflicted on them was very keenly felt. The monk’s abiding love for his country and his burning desire to liberate the nation immortalized him in the annals of mother Lanka’s history.

The echoes of this dastardly act reverberated in the English Parliament. So the British Government was compelled to appoint a Commission of Inquiry to report on Governor Torrington’s rule. There were too many allegations of misrule and Torrington was recalled to England.

During this dark period in mother Lanka’s history when the people were denied the right to their own country, the memory of Kudahapola Hamuduruwo stands as a beacon that lit up the way for succeeding generations to carry forward the struggle to free the land from foreign masters.

This great but simple man of religion stood up against the might of a super nation that Britain was and made the supreme sacrifice for the freedom that we enjoy and cherish today.

So, Kudahapola Hamuduruwo’s name will always be remembered with devotion, pride and gratitude.

Follow the perpetual qualities of the undying heroes for the protection of motherland in the future.

1897-1963 Welivitiye Soratha Maha Thero

Commemoration speech delivered in honor of Reverend Weliwitiye Sri Soratha Thero: the trailblazer of contemporary Piriven University system and the pioneer of the University of Sri Jayewardenepura. by
Professor Malini Aandagama, Former Head of the Department of History and Archeology of University of Sri Jayewardenepura and the Secretary of the Mahavansa Editorial Board of the Department of Cultural Studies.
Commemoration ceremony held at the University of Sri Jayewardenepura on 17th July, 2015.


I consider this opportunity to deliver the commemoration speech in memory of Rev. Welivitiye Sri Soratha Thero as a great honor. Without any hesitance or reservations, I would declare that Rev Sri Soratha Thero is akin to an incessant fountain of great wisdom and knowledge. In this address I would like to talk about his birth, his path to monkhood, education, his ordination as a priest, integration into Vidyodaya Pirivena and its pedagogical staff, him being elected as the Chief Incumbent Priest at Vidyodaya Pirivena, and his becoming the first Vice Chancellor of the Vidyodaya University. Moreover I would give special attention to the services rendered by his scholarly skills, literary prowess, pedagogical expertise as well as his honorable and virtuous comportment. Many tributes have been paid to honor this great personality, both verbally and though numerous written documents; yet to give a full account of this distinguished and noble personality is deemed impossible as the diverse philosophies, teachings, theologies, perspectives and traditions espoused by him are far too numerous.

Thus I would like to deviate from the traditional modes of delivering a commemoration speech to avoid the facts that are often reiterated, and instead give more attention to the Piriven education system in Sri Lanka from a historical perspective, and to highlight the appreciable service rendered by Soratha Thero in that regard.

I believe that most of you who are gathered here have a considerable amount of understanding with regard to the Piriven education system in Sri Lanka. Yet it cannot be denied that today, there are no proper methods to educate the school children, Undergraduates and the general youth about the historical factors affiliated to Piriven education system. It is not unknown that in any country scholars should take measures to ensure the continuity of national heritage and to propagatethe unaccountable value of that heritage. It is high time that the present day officials affiliated to Piriven Universities take an active part in that endeavor as was done in the past.

In commemorating the eminent personality of Sri Soratha Thero, both the officials and the students should first try to understand the philosophy espoused by him. One should not only try to inculcate his exemplary and highly virtuous behavior with regard to his career from a student to becoming the Vice Chancellor of Vidyoday University, but also from the services rendered by his religiosity and administrative capabilities. Thus it is obvious and indisputable that we should endeavor to at least raise the standards of University of Sri Jayewardenepura to those of the world renowned Piriven Universities of the Anuradhapura era such as Jethawana and Abayagiri.

As a result of the reawakening of nationalism that surged forth during the post-independence era and subsequently due to the political transmutations in 1956, a Parliamentary Act was passed in 1958, through which Maligaknda Vidyodaya Pirivena was reestablished as the Vidyodaya University.It must be noted that this Vidyodaya Pirivena was initiated by Rev. Hikkaduwe Sri Sumangala thero in Maligaknada in order to fuel the outpouring sense of Nationalism in 1863. It is this Vidyodaya Pirivena of Sri Lanka that is today known as the University of Sri Jayewardenepura. Though these recent historical facts with regard to Piriven Universities, we can get an understanding as to their development throughout a period of almost 150 years.

Yet in the endeavor to trace the development of the national identity of Sri Lanka though the heritage of Buddhist University system these facts are not deemed sufficient. For that we should look back into the period of colonization during which there were several attempts to tarnish and erase our unique national heritage. We should go back to investigate the Buddhist education system – of which Piriven Universities are the highetst form of institution – that started in the third century. In an era where our national heritage is threatened by so called development projects, it is no secret that Sri Soratha Thero has already bestowed us with the ways and means of curbing this unfortunate situation. Although the relevant parties highly appreciate the these services rendered by Sri Soratha Thero, there is the question of the guidance put forward by his teachings not being put into practical use today. If we follow the path lighted by Sri Soratha Thero with regard to Buddhist education system, and integrate that in to what is today known as ‘national development,’prevention of the ongoing degradation of the country will become a reality

As in the days of yore, the driving force for this task should come from the Universities, especially Piriven Universities. A greater part of this humongous responsibility falls under Vidyodaya University which has now become a modern day University. In order to highlight that modernization of Piriven Universities by adapting to the traditions of Western University culture and engaging in mal practices that go against our own traditional conventions of University education (such as unacceptable profit motive, neglecting the need for religious education and inculcating moral values) are not advisable especially for the University of Sri Jayewardenepura, which is the forefather of Vidyodaya University, I deem it right to explore the nature of Piriven Universities of the past.

1897 -1963 වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නා හිමි

2008-07-17 දින බුදුසරණ පුවත්පතට වැලිවිටියේ පඤ්ඤාජෝති හිමි විසින් ලියන ලදී

Soratha Thero

විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම උපකුලපති ධුරය හෙබවූ විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ පරිවෙණාධිපති ධූරය දැරූ සාහිත්‍ය චක්‍රවර්ති රාජකීය පණ්ඩිත වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් අපවත් වීමෙන් 2008 ජුලි 17 දිනට වසර හතලිස් පහක් සපිරේ. ඒ නිමිත්තෙන් හික්කඩුවේ නලාගස්දෙනිය ශ්‍රී නාගරාමස්ථ ශ්‍රී සෝරත පිරිවෙණේදී පින්කම් මාලාවක් පැවැත්වේ.

දහනව වන සියවසේ කෙළවර ඉපිද විසිවන සියවසේ ස්වකීය කාර්යභාරයන් ඉටු කරමින් විසි එක්වන සියවසෙන් එපිටටත් ජාතියට හා දේශයට මහත් වූ ප්‍රති ඵල අත් කර ගත හැකි ආකාරයෙන් මහත් වූ සේවාවන් සිදු කරමින් ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂය තනිවම ජාතියට උරුම කොට දුන්හ. සෝරත නාහිමියන්ගේ ගැඹුරු පාණ්ඩිත්‍ය, විශාරද භාෂා නෛපුණ්‍ය දැකීමට ලියූ පොත් පත් රාශියකි. ඒ අතර

ප්‍රාකෘත සුක්ති මඤ්ජරී, සිංහල දශකුමාර චරිතය, වෘත්ත රත්නාකර සරල ව්‍යාඛ්‍යා, දහම් සොඬ කාව්‍ය (පරිකතාව), මයුර සංදේශ විස්තර වර්ණනාව, බුත්සරණ ගැටපද විවරණ (1 – 3 කාණ්ඩ), පරෙවි සංදේශ (පරිකතාව), එලු සදැස් ලකුණ සඤ්ජීවනී ව්‍යාක්‍යා, ව් සිළුමිණ තල්පත ව්‍යාක්‍යා, සෞන්දරානන්දකාව්‍ය කල්පලතා ව්‍යාක්‍යා, අමාවතුර ගැට පද විවරණය, කථා තරංගණී කථා මෘතය, පාසල් දවස, සාහිත්‍ය සේවය, ගිරා සංදේශ විස්තර වර්ණණාව, හංස සංදේශ විස්තර වර්ණණාව, පූජාවලී ගැටපද විවරණය, කුශ ජාතක කාව්‍ය සංග්‍රය, ාව්‍ය ශේඛරය ගැටපද විවරණය, දළදා පහන, සංකෘත ශබ්දාර්ණවය, ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකෝෂය, ලියා නිමවා මුද්‍රණය කොට ජාතියට දායද කළ කෘති කීපයකි. සිය අත් අකුරින් ලියූ මුද්‍රණය නොවූ පොත් ද කීපයක් ඇත. වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් 1897 මැයි 23 වන දින චන්ද්‍රදාස කුමාර සිරිවර්ධන නමින් වෛද්‍යාචාර්ය දෝන් ජොහෑනිස් කුමාර සිර්වර්ධන පියාටත් ඇලිස් අමරසිංහ මවටත් දාව උපන් පින්වත් කුමරුවා 1912 ඔක්තෝබර් 15 වන දින වැලිවිටියේ සෝරත නමින් පැවිදි විය. 1917 දී උපසම්පදා වීම, විද්‍යෝදය පිරිවෙණට ඇතුලත් වීම, 1923 දී එම පිරිවෙණේම ආචාර්ය පදවියට පත්වීම 1936 දී විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ උප ප්‍රධාන ධූරයට පත්වීම, 1954 දී ත්‍රිපිටක පරිවර්තනයේ ප්‍රධාන කර්තෘ ධූරයට පත් වීම, සංඝ නායක ධූරයට පත්වීම, විද්‍යෝදය පරිවෙණාධිපති ධූරයට 1956 දී විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයේ අධිපති ධූරයට පත්වීම සිදු විය.

අධ්‍යාපන ආයතන ඇති කිරීම, පැවැත්වීම, පාලනය, අධ්‍යාපන ක්‍ෂේත්‍රයේ නියලීම, සෝරත නායක හාමුදුරුවන්ගේ් ජීවිතය පුරාම සිදු වූ දෙයකි. හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නායක ස්වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ යුගයෙන් පසු විද්‍යෝදය පිරිවෙණෙහි ස්වර්ණමය වශයෙන් හැඳින්විය හැක්කේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි යුගයයි.

ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් 1963 ජුලි 17 වන දින අපවත් වූවත් ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂයත් විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයත් පවත්නාතුරු ජීවමානයයි සඳහන් කළ හැකිය.

ත්‍රිපිටක පෙළ පොත් පරිවර්තනය කිරීමේ මණ්ඩලයේ සභාපති පදවියද, ප්‍රධාන කතෘ පදවියද සෝරත නාහිමියන් විසින් දැරූහ. ශ්‍රී සම්බුද්ධ ජයන්තිය සිහි කිරීම නිමිති කොට හික්කඩුව හෙට්ටිගොඩ තිලකාරාමයේ සහ නලාගස්දෙනිය නාගාරාමයේ අධිපති ධූරය දරමින් හෙට්ටිගොඩ සහ නලාගස්දෙනියේ ජයන්ති විද්‍යාල දෙකක් ආරම්භ කරමින් ගුරුවරුන් සඳහා තමන් වහන්සේගේ මුදලින් වැටුප් ගෙවමින් මහඟු සේවයක් සිදු කොට රජයට පවරා දී ඇත. දැනට නලාගස්දෙනියේ ජයන්ති විද්‍යාලය ලක්දිව ඇති විද්‍යාල අතර දියුණු විද්‍යාලයක් බවට පත්වී ඇත.

ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් නොයෙකුත් පදවි දැරුවත් ඒවා උන්වහන්සේ සොයා ආවා මිස උන්වහන්සේ පදවි සොයා නොගියේය.

විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාදලය ආරම්භ කරමින් මහඟු සේවයක් සිදු කොට වදාල ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන්ගෙන් බිහි වූ උගතුන් මෙරටේ බොහෝය. සුනාමි ව්‍යසනයේදී ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් ඉදි කළ පැරණි ධර්ම ශාලා මන්දිරය අනාථ වූ විශාල පිරිසකට සෙවන දුන්නත් මේ වන විට එම ශාලාව දිරාපත්ව අබලන්ව පවතී.

ශාස්‌ත්‍රීය පුනරුදයේ පරමාදර්ශි යතිවරයාණෝ

පහත සදහන් ලිපිය ලියුවේ පුජ්‍ය වැලිපිටියේ ඉන්දානන්ද හිමි
සම්භාව්‍ය භාෂා අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය

(2013 ජුලි 17 දිනට යෙදුණු වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන්ගේ 50 වැනි ගුණානුස්‌මරණය වෙනුවෙනි.)

මේ මාගේ ය, මේ අනුන්ගේ යෑයි සිතන්නෝ බොල් අදහස්‌ ඇත්තෝ වෙති. උදාර අදහස්‌ ඇති උතුමන්ට මේ මුළු ලොවම එකම පවුලකි.’ යනු මහාකවි විෂ්ණු ශර්මන් පඬිවරයාගේ කියමනකි. මේ කියමන අනුව මුළු ලෝකයා කෙරෙහි සම සිතින් සාධාරණ ව සිතන මතන උතුමෝ ලොව පහළ වීම දුලබයහ. එවැනි දුලබ උතුමන්ගෙන් කෙනෙකි අතිපූජ්‍ය රාජකීය පණ්‌ඩිත සාහිත්‍ය චක්‍රවර්තී මහෝපාධ්‍යාය ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමිපාණෝ” යනුවෙන් එක්‌ වරක්‌ මහාචාර්ය කඹුරුපිටියේ වනරතන මහනාහිමියෝ වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතය සංවර්ණනා කළහ. එහෙත් එයින් ප්‍රකාශ වන්නේ සෝරත නාහිමි අපදානයේ ඒකදේශයක්‌ පමණකි. උන්වහන්සේ කීර්තිශේෂභාවෝපගත වීමෙන් අඩසියවසක්‌ සපිරුණු මේ අවස්‌ථාව උන්වහන්සේගේ සන්නාමය ප්‍රතිස්‌මරණයට ඉතා උචිත අවධියයි. ඒ මන්ද, එවැනි ව්‍යක්‌ත ප්‍රතිබල, සම්පන්න සංඝපිතෘන් හා දුරදක්‌නා නුවණ පෙරදැරිව උන්වහන්සේලා විසින් සිදුකළ ජාතික, ආගමික හා ශාස්‌ත්‍රීය යන තෙවැදෑරුම් සේවාවන් සිහිපත් නොකිරීම මෙකල අතොරක්‌ නැතිව ඉස්‌මතු වන ජාතික, ආගමික හා ශාස්‌ත්‍රීය විලෝපකයන්ට සුවසහනය ගෙනදෙන බැවිනි.

ලක්‌ බුදු සසුනත් ශාස්‌ත්‍රීය ක්‍ෂේත්‍රයත් පුබුදුවන්නට සමත්කම් ඇති අනභිභවනීය අනාගත චරිතයක පෙරමඟ සලකුණු සෝරත සාමණේර චරිතයෙන්ම ප්‍රකට විය. උන්වහන්සේ ශාස්‌ත්‍රොaද්ග්‍රහණයෙහි අතිදක්‍ෂයෙකු වූවා පමණක්‌ නොව, ශික්‍ෂණයෙහිද නිපුණයෙක්‌ වූහ. ඒ අනුව භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක්‌ තුළ කුඩාකල සිටම පැවතිය යුතු ශාස්‌ත්‍රීය පරිඥානයත් ආත්ම ශික්‍ෂණයත් සෝරත සාමණේර චරිතය ඔපවත් කළේය. එහි අග්‍රඵලය වූයේ රට, දැය, සමය යන අවියෝජනීය ත්‍රිත්වය තවත් බොහෝ කලකට අඛණ්‌ඩව අවිච්ජින්නව පවතින්නට තරම් ශක්‌ති සම්පන්න වන ශ්‍රේෂ්ඨ භික්‍ෂු චරිතයක්‌ නිර්මාණය වීමයි. ස්‌වකීය ගුරුදේවෝත්තමයාණන් වූ කහව පේමරතන නාහිමිපාණන්ගේද නොමඳ ආශිර්වාදය ඇතිව 1917 වර්ෂයේදී එවකට මෙරට ප්‍රාචීන අධ්‍යාපනයේ මර්මස්‌ථානය වූ මාලිගාකන්දේ විෙද්‍යාදය පිරිවෙණට අන්තර්ග්‍රහණය වූ අතර එහිදී සිංහල, පාලි, සංස්‌කෘත යන භාෂාවන්හිද ඉතිහාසය, තර්ක ශාස්‌ත්‍රය, ව්‍යාකරණ හා ඡෙන්දාaලංකාර වැනි අවශේෂ ශාස්‌ත්‍රයන්ද ඊට නොදෙවෙනි වන්නට ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දැනුමද ප්‍රගුණ කළ සෝරත හිමියෝ වනපොත් කිරීමෙහි අතිදක්‍ෂයෙක්‌ද වූහ. මෙරට බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම පුරාවිද්‍යාඥයා වන මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන්ගේ සදාශ්‍රය සෝරත හිමියන් හට ලැබෙන්නේද විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේදීය. ඒ දෙපල අතිශය හිතෛෂීහු වූහ. “භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක්‌ ලෙස උන්වහන්සේ විසින් ගත කරන ලද නිරවද්‍ය ජීවිතය සහ උන්වහන්සේ තුළ පැවති ගැඹුරු පාණ්‌ඩිත්‍යය නිසා මෙම දිවයින ආලෝකවත් කළ, එමෙන්ම සමස්‌ත බෞද්ධ ලෝකයෙන්ම මෙම දිවයින ප්‍රසිද්ධ වීමට හා ගෞරවයට හේතු වූ අනුරාධපුර මහාවිහාරස්‌ථානයෙහි විසූ ශ්‍රේෂ්ඨ මහතෙරුන් වහන්සේලාගේ ස්‌ථානය උන්වහන්සේටද හිමි වන බව මෙහිලා තවදුරටත් ප්‍රකාශ කළ යුතුය.” යනුවෙන් තම ඉෂ්ටමිත්‍ර සෝරත නාහිමියන් පිළිබඳ පරණවිතාන සූරීන් විසින් කළ නිර්වචනයෙන් එතුමාගේ සිතේ උන්වහන්සේ පිළිබඳ තිබූ අකුටිල හිතෛෂීභාවය මොනවට ප්‍රකට කෙරේ. සෝරත හිමියන් වෙතින් නිරූපණය වූ ශාසනික ළැදියාවත් ආගමික හැදියාවත් සුනිශිත හැකියාවත් හොඳින් වටහාගත් එවකට විෙද්‍යාදය පරිවේණාධිපතිව වැඩවිසූ කහවේ ශ්‍රී රතනසාර නාහිමියෝ වැඩිකලක්‌ නොගොස්‌ම උන්වහන්සේට විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්ය පදවියක්‌ පිරිනැමූහ. ඒ කාලය වන විට විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්ය මණ්‌ඩලය දේශදේශාන්තරවල පවා ප්‍රකට වූ කීර්තිය ඇති අනභිභවනීය ශාස්‌ත්‍රවන්ත ගිහි පැවිදි පඬිවරුන්ගෙන් ශෝභමාන වූවකි. එවැනි අතිසම්භාවනීය පණ්‌ඩිත පර්ෂදයක්‌ සමඟ සමතැන් ගැනීමට සෝරත හිමියන්ට අවකාශය ලැබුණේ උන්වහන්සේ සතු භාග්‍යයට පමණක්‌ම නොවේ. වයසින් තරුණ වුවත් දැනුමෙන් හා අවබෝධයෙන් ඉතා පරිණත වූ උන්වහන්සේට ඒ වන විට හිමි විය යුතු සුදුසුම තනතුර එයයි. සෝරත හිමියෝ විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්යවරයෙකුගේ භූමිකාවට පමණක්‌ සීමා නොවූහ. පාලකයෙකු වශයෙන්ද නායකයෙකු වශයෙන්ද එහිදී ලබාගත් සුපරිණතභාවය උන්වහන්සේගේ වටිනාකම වඩාත් උසස්‌ කළේය.

1936 දී විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ උපප්‍රධානචාර්ය ධුරයෙන් පිදුම් ලැබූ උන්වහන්සේ 1941 දී ශිෂ්‍යත්වයක්‌ දිනා කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළු වී පාලි, සංස්‌කෘත, ඉංග්‍රීසි ආදී ප්‍රාචීන, ප්‍රතිචීන භාෂා පිළිබඳ ලත් ප්‍රාගුණ්‍යය උන්වහන්සේගේ ශාස්‌ත්‍රීය සේවාවට නව ප්‍රබෝධයක්‌ එක්‌ කිරීමට හේතු වූවා යෑයි සිතීම නිවැරදිය. ශාස්‌ත්‍රවන්තයෙකු වශයෙන් උන්වහන්සේගේ අකලංක ඥානමණ්‌ඩලය ප්‍රතීයමාන කරන අනභිභවනීය සාක්‍ෂි කිහිපයක්‌ මෙරට ශාස්‌ත්‍රකාමීන්ගේ මනදොළ සපුරමින් තවමත් විරාජමාන වේ. ඒ අතර තරල මිණ වශයෙන් සැලකිය හැක්‌කේ ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂයයි. එය සිංහල ශබ්දකෝෂකරණයේ සැලකිය යුතු මංසලකුණකි. කිසි කලෙක අමතක කළ නොහැකි, නොමැකිය හැකි මතක සටහනකි. අද මෙරට විශ්වවිද්‍යාලයීය මට්‌ටමේ උගතුන් පවා ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂයෙන් ලබන පිහිටාධාරය අනිර්වචනීය වූවකි. ඊට අමතරව සංස්‌කෘත ඡන්දශ්ශාස්‌ත්‍රය පිළිබඳ උනන්දු වූවන්ගේ දුෂ්කරතාව මඟහරිමින් වෘත්තරත්නාකරයට කළ සිංහල සන්න සහිත ව්‍යාඛ්‍යාවද හෙළ සඳැස්‌ නමින් එළු සඳැස්‌ ලකුණට කළ සවිස්‌තරාත්මක ව්‍යාඛ්‍යාවද කව්සිළුමිණ කල්පලතා නමින් තත් මහාකාව්‍යයට කළ සංස්‌කරණයද පරෙවි සන්දේශය, අමාවතුර, බුත්සරණ, දහම්සරණ, සඟසරණ, දහම්සොඬ යන ග්‍රන්ථවලට කළ සංස්‌කරණද සෝරත නාහිමියන්ගේ ඥානපාටවය තියුණු ලෙස විදහා දක්‌වයි. අශ්වඝෝෂයන්ගේ සෞන්දරනන්ද මහාකාව්‍යයට සෝරත හිමියන් විසින් කළ සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනයේ අත්පිටපත අයි.බී. විමලවංශසූර්ය මහතා විසින් පසුව සංස්‌කරණය කර ඇත. එයද උන්වහන්සේගේන් සිදු වූ උත්තරීතර සේවයකි.

මෙකී සියලු ශාස්‌ත්‍රීය කාර්යයන් පිළිබඳ සිහිපත් කරන අතර උන්වහන්සේගේ සච්චරිතය කෙරෙන් ඉස්‌මතු කරගත යුතු ඉතා වැදගත් ආදර්ශයක්‌ පිළිබඳ සිහිපත් කිරීමටද මෙය අවස්‌ථාවක්‌ කර ගත යුතුය. එනම්, විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ, පසුකාලීනව විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රධානියා වශයෙන් ඉතා භාරදූර මෙන්ම කාර්යබහුල ජීවිතයක්‌ ගත කළද තමන් වහන්සේ ප්‍රගුණ කළ ශාස්‌ත්‍රීය ඥානයේ ආලෝකය අන්‍යයන්ට ලබාදෙනු පිණිස කරගෙන ආ ශාස්‌ත්‍රීය කාර්යයන්ට මඳ ඉසිඹුවක්‌ හෝ බලා නොදීමයි. උන්වහන්සේගේ දක්‍ෂතාව හේතුවෙන්ම පාලකයෙකුගේ කාර්යබහුලතාවෙන් අවහිර විය හැකි ශාස්‌ත්‍රීය ව්‍යාපාරයට මඳකුදු අසාධාරණයක්‌ නොවීය. පාලන කටයුතු අතර ශාස්‌ත්‍රීය විවේකය වෙනුවෙන්ද කැපවූහ. ඒ අනුව උන්වහන්සේ පාලකයෙකු වශයෙන් මතු නොව, උගතෙකු වශයෙන්ද අනන්‍ය සාධාරණයහ. එය, පාලකයන්ගේ වේශයෙන් ස්‌වීය ඥාන ගවේෂණය අකාලයේ විවේක ගන්වන වත්මන් පරපුරේ බොහෝ උගතුන්ට ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වන ආදර්ශයක්‌ වන බව නම් නිසැකය.

1959 වර්ෂයේදී ආරම්භ කළ විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලය මෙරට ප්‍රමුඛ පෙළේ උසස්‌ අධ්‍යාපන ආයතනයක්‌ වශයෙන් මෙපමණ කලක්‌ විරාජමාන වන්නට අවශ්‍ය වන අවිච්ජින්න ගමන්මගට අවශ්‍ය ශක්‌තිමත් පාදම වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමියන්ගේ උදාර නායකත්වයේ මහිමයම බව විශේෂයෙන් සිහිපත් කළ යුතුය. නායකයෙකු වශයෙන් නිරන්තරයෙන්ම අන්‍යයන්ගේ අදහස්‌වලට සවන් දීමටත් අන් මතවලට ගරු කිරීමටත් යහපත අනුමත කරන අතර කෙතරම් බලවතෙකුගේ වූවත් අයහපත බැහැර කිරීමටත් කරුණු නිවැරදිව සොයා බලා ඉතා ඉවසිලිවන්තව නිවැරදිම හා වඩාත් උචිතම තීරණය ගැනීමටත් උන්වහන්සේ නොපැකිළුණහ. උන්වහන්සේගේ නායකත්වයේ විශිෂ්ටතාව විවරණය කරන සුළු එක්‌තරා සිදුවීමක්‌ මෙහිදී සිහිපත් කිරීම වටී. මල්වතු මහාවිහාරය මඟින් සෝරත හිමියන් වෙත ගාලු දිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක ධුරයද ඇතුළුව උපාධ්‍යාය තනතුරක්‌ පිරිනැමීය. එහෙත් නායක තනතුරු ආදිය ලබාදීමේදී මල්වතු මහාවිහාරය අනුගමනය කළ වගකීම් විරහිත ක්‍රියාපටිපාටිය නො ඉවසා ඒ වෙනුවෙන් තමන් වහන්සේ කළ යහපත් යෝජනාවලට නිවැරදි ප්‍රතිචාර නොලැබීම හේතුවෙන් මූලස්‌ථානය මඟින් තමන් හට ප්‍රදානය කළ සියලු තනතුරු අත්හැරීමට තරම් උන්වහන්සේ නිරහංකාර වූහ. අනතිමානී වූහ. ත්‍යාගවන්ත වූහ. ඒ නායකයෙකු වශයෙන් උන්වහන්සේ තුළ පැවති නිකැළැල් දර්ශනය හේතුවෙනි. තමන්වහන්සේගේ යහපැවැත්ම නමැති කිරිබඳුන එවැනි ගොම බිඳුවකින් අපවිත්‍ර කරගැනීමට තරම් අධ්‍යාත්මික අපරිපාකත්වයක්‌ උන්වහන්සේට නොවීය. වර්තමානයේදී ඉතා සුලභව දක්‌නට ලැබෙන්නා සේ අයහපත ගරුකරන්නන් අතර තමන්ගේ පැවැත්ම, තනතුර කෙසේ හෝ ආරක්‍ෂා කරගැනීමේ මුවාවෙන් තමන්ගේ යහපත් අදහස්‌ අයහපතුන් අතර දියකර හැරීමට හෝ අමතක කිරීමට හෝ තරම් උන්වහන්සේගේ Rජුපටිපන්න පැවැත්ම දුබල නොවීය. සඅදුරු නොවීය. ශාස්‌ත්‍රීය හා ආධ්‍යාත්මික ශික්‍ෂණයෙන් සුපරිණත වූ ශ්‍රේෂ්ඨ සංඝපිතෘවරයෙකුගේ ස්‌වභාවය එයයි.

සෝරත නාහිමියන්ගේ සදාතනික ගුණනාමය නිහඬව ප්‍රකාශ කරන කටයුතු අතර උන්වහන්සේගේ නායකත්වය, දායකත්වය ඇතිව ආරම්භ කළ විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලය මූලිකත්වය ගනී. එය වනාහි සෝරත හිමියන් විසින් මෙරට අනාගත යහපැවැත්ම වෙනුවෙන් කළ අමිල ආයෝජනයකි. උත්කෘෂ්ඨ දායාදයකි. විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාරම්භය, එතෙක්‌ කලක්‌ විපිළිසරව සිටි ගිහි – පැවිදි ශාස්‌ත්‍රකාමීන් රාශියකට ඉමහත් අස්‌වැසිල්ලක්‌ විය. නොපසුබට වීර්යයෙන් අනූන වූ උන්වහන්සේගේ අප්‍රතිහත ධෛර්යයේ ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් තත් විශ්වවිද්‍යාලය වැඩි කලක්‌ නොගොස්‌ම ජාත්‍යන්තර විශ්වවිද්‍යාලයන් සමඟ සමතැන් ගැනීමට සමත් විය. එමතුද නොව, උන්වහන්සේ විශ්වවිද්‍යාලයේ උන්නතිය වෙනුවෙන් කෙතරම් කැපවූයේද කියතහොත් තමන් වහන්සේගේ විදේශ සංචාරවලදීද එක්‌ මූලික අරමුණක්‌ වූයේ ජාත්‍යන්තර මට්‌ටමේ විශ්වවිද්‍යාලවල තත්ත්වයන් නිරීක්‍ෂණය කර ඒ අතරින් විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රගමනයට ඔබින සැලසුම් රැගෙන ඒමයි. ස්‌වකීය සුඛවිහරණය වෙනුවෙන් පමණක්‌ විදේශ සංචරණය තෝරාගන්නා පරිසරයක සෝරත හිමියන්ගේ අදහස කෙතරම් දුලබද? එසේම පරාර්ථකාමීද? එවැනි අවස්‌ථාවලදී තමන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වයට වඩා සැලකිලිමත් වූයේ රට වෙනුවෙන් තම සේවය ඉටු කිරීමයි. ‘උපකුලපති අරමුදල’ නමින් විශ්වවිද්‍යාලයීය ශිෂ්‍ය ශුභසාධනය වෙනුවෙන් අරමුදලක්‌ පිහිටුවා තමන් වහන්සේට ලැබෙන මාසික වේතනයෙන් කොටසක්‌ ඒ වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කළහ.

ශාසනික හැඟීමෙන් ජාති වාත්සල්‍යයෙන් සෝරත නාහිමියන් හා සම කළ හැකි වෙනත් යතිවරයෙක්‌ මෑත කාලයේ වැඩ නොසිටි තරම්ය. එහෙත් ඒ වෙනුවෙන් කෑමොර ගසමින් අදූරදර්ශී, අපරිණත ප්‍රවේශයන්ගෙන් විනිර්මුක්‌ත වූ උන්වහන්සේ එම දෙ අංශයේම අභිවෘද්ධිය වෙනුවෙන් යුහුසුළුව කැපවූයේ දුරදක්‌නා නුවණින් හෙබි, ශික්‍ෂා සමාපන්න, පරමාදර්ශී යතිවරයෙකු වශයෙනි. බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාලයක්‌ වශයෙන් විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ අනාගත සුරක්‍ෂිතතාව තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය අන පනත් කිසිලෙසකින්වත් ප්‍රමාද නොකළහ.

 එය හුදෙක්‌ විශ්වවිද්‍යාලය වෙනුවෙන් ගත් තීරණයක්‌ නොව, ජාතියේ හා ආගමේ අනාකුල මතු පැවැත්ම වෙනුවෙන් දුරදක්‌නා නුවණින් යුතුව නිර්භය තීරණයකි. රට, ජාතිය, ආගම වෙනුවෙන් කැපවීම යනු තාවකාලික සුවසහනය ආස්‌වාදය හෝ බාල වර්ගයේ ජනප්‍රියත්වයත් ජනතා ආකර්ෂණයත් දිනාගැනීමේ අල්පායුෂ්ක, අවිධිමත් ව්‍යාපාරයක්‌ නොව සියවස්‌ ගණනාවක අනාගතයටද බලාත්මක වන කාර්යාවලියකි. එහිදී කතාබහට වඩා වැදගත් වන්නේ සූක්‍ෂ්මකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමයි. ඒ වෙනුවෙන් උත්සුක වන්නෝ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතය ආදර්ශයට ගනිත්වා! කෙසේවෙතත් සෝරත නාහිමියන් එවකට ගත් නිවැරදි තීරණ නොවන්නට අද වන විට මෙරට සිංහල ජාතියේත් බුදු දහමේත් ඉරණම මීට වඩා බොහෝදුරට වෙනස්‌වන්නට ඉඩ ඇති බව නම් නිසැකය. සැලකිය යුතු කාලයක්‌ බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයට යටත්ව පැවති හෙයින් යටපත්ව, ජරපත්ව තිබූ ජාතික, ආගමික හැඟීම් පුනස්‌ථාපනයට මෙන්ම සිංහල, බෞද්ධ යන අවියෝජනීය, චිරසම්මත යෙදුම නො ඉවසන, ඊට අත්‍යන්තයෙන්ම ද්වේශ කරන ඇතමුන්ගේ ඇතැම් විෂම පැවතුම් යම් පමණකට හෝ විතැන් කිරීමට තරම් උන්වහන්සේගේ නැණවත් සැලසුම් උපායශීලීද දිගුකාලීනද විය. සෝරත හිමියන්ගේ කැපවීම නොවන්නට මෙරට ප්‍රාචීන අධ්‍යාපනය මේ තරමින් හෝ නොපවතින බව නිසැකය.

වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියෝ සුරතයහ, නිවාතයහ, අප්‍රතිමයහ, ධර්මධරයහ, විනයධරයහ, ශාස්‌ත්‍රධරයහ, සෘජු ප්‍රතිපන්නයහ, විස්‌තෘත ප්‍රඥයහ, සඡ්ජන හෘදයාහ්ලාදකරයහ. උන්වහන්සේ මෑතකාලයේ පහළ වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම සංඝපිතෘන් වහන්සේ බව සනාථ කිරීමට තවත් ප්‍රමාණ පාඨ, රුවගුණ කීර්තනයන් කුමකටද? අපගේ ලංකාමාතාව අද දෑස්‌ දල්වා දෑත් දිගු කර අපේක්‍ෂා සහගතව මඟ බලාසිටින්නේ ශ්‍රී සෝරත හිමියන් මඟ අනුගමනය කරන එක්‌ අයෙක්‌ හෝ දෙදෙනෙක්‌ පමණක්‌ ආදරයෙන් වැළඳගැනීමට නොව, ඒ වෙනුවෙන් තුන්දොරම වෙහෙසන සෝරත නාහිමියන්ගේම චරිත ලක්‍ෂණවලින් උපශෝභිත ව්‍යක්‌ත, ප්‍රතිබල සම්පන්න ගිහි පැවිදි පර්ෂදයක්‌ තමන් වෙත එළඹෙනු ඇතැයි අපේක්‍ෂාවෙනි.

වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතයට මෙම ලිපිය උපහාරයක්‌ වේවා!