Biographies of Sinhala Sangha Fathers

February 9, 2009

සිංහලෙන් කියවන්නට සිංහල නම ක්ලික් කරන්න ඉංගිරිසි නම ක්ලික් කිරීමෙන් ඉංගිරිසි බසින් කියවිය හැක
Click the Sinhala Font of Name for Sinhala Biography. The English Title will lead you to Biography in English. Help us to add a Photograph of Ven Horana Vajiragnana Thero please. The Names are given in Chronogical order of their birth.

If you have any Biographies of Our Sinhala Sangha fathers please send me a copy to include here

Ranjith Daluwatta< daluwatta@nissarana.org>

CLICK ABOVE TO LISTEN TO DHAMMA DESANA BY SOME OF THESE GREAT SANGHA FATHERS

1408 තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල මාහිමි
Ven Thotagamuwe Sri Rahula Thero
1698 වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සඟරජ ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Welivita Sri Saranankara maha Thero
1795 කඩහපොළ උන්නාන්සේ 
Ven Kadahapola Unnanse 
1795  පුජ්‍ය වාරියපොළ සුමංගල ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Wariyapola Sumangala  Thero
1823 පුජ්‍ය මිගෙට්ටුවත්තේ/මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Migettuwatte / Mohottiwatte Gunananda Thero
1825 පුජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී සුමංගල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Weligama Sri Sumangala Thero
1827 පුජ්‍ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල  මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Hikkaduwe Sri Sumangala Nayaka Thero
1864 පුජ්‍ය සිරි දේවමිත්ත ධර්මපාල හිමි (අනගාරික ධර්මපාල තුමා )
Ven Siri Dewamitta Dharmapala Thero (Anagarika Dharmapala) 
1878 පුජ්‍ය පැලැණේ ශ්‍රී වජිරඥාන මහා ස්වාමින්වහන්සේ  
Ven Pelene Sri Vajiragnana Maha Nayaka Thero
1896 පුජ්‍ය බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රිය මහා ස්වාමින් වහන්සේ
Ven Balangoda Ananda Maitreya Maha Thero
1896 පුජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Rerukane Chandawimala Maha Thero
1897 පුජ්‍ය පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Welivita Sri Saranankara maha Thero
1897 පුජ්‍ය වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Welivitiye Sri Soratha Maha Thero
1898 පුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Narada Maha Thero
1900 පුජ්‍ය හීනටියන ධම්මාලෝක මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Heenatiyana Dhammaloka Nayaka Thero
1901 ටිබෙට් ජාතික එස් මහින්ද හිමි 
Ven S. Mahinda Thero of Tibet
1901 පුජ්‍ය ලබුගම ශ්‍රී ලංකානන්ද  මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Labugama Sri Lankananda Mahanayaka Thero
1901 පුජ්‍ය මාතර ශ්‍රී ඥානාරාම මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Matara Sri Gnanarama Maha Thero
1907 පුජ්‍ය යක්කඩුවේ ශ්‍රී පඥඥාරාම මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Yakkaduwe Sri Pagnanarama Nayaka Thero
1909 පුජ්‍ය වේවැල්දෙනියේ  මේධාලංකාර මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Weweldeniye Medhalankara Nayaka Thero
1909 පුජ්ය හේන්පිටගෙදර ඥානසීහ මහාස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Henpitagedera Gnanaseeha Maha Thero
පුජ්‍ය මඩිහේ පඥාසීහ මහා ස්වාමින්වහන්සේ
1913 Ven Madihe Pannaseeha Maha Thero
1913 පුජ්‍ය  වැලිගම ඥානරතන  මහා ස්වාමින්වහන්සේ 
Ven Weligama Gnanarathana Maha Thero
1914 පුජ්‍ය අම්පිටියේ රාහුල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Ampitiye Rahula Maha Thero 
1914 පුජ්‍ය පියදස්සි මහාස්වාමින්වහන්සේ
Ven Piyadassi Maha Swaminwahanse
1916 පුජ්‍ය මාහෝ සුමේධ මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Maho Sumedha Maha Thero 
1918 පුජ්‍ය කෝට්ටේ ශ්‍රී දේවානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kotte Devananda Maha Thero
1918 පුජ්ය(වලානේ) අමතගවේසි ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Amatha Gavesi Maha Thero
1898 පුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Narada Maha Thero
1918 පුජ්‍ය කොටිකාවත්තේ සද්ධාතිස්ස ස්වාමින්වහන්සේ
Ven  Kotikawaththe Saddathissa  Thero
1918 පුජ්‍ය තලල්ලේ ශ්‍රී ධම්මානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Talalle Sri Dhammananda Maha Thero
1920 පුජ්ය බෙල්ලන ඥානවිමල මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Bellana Gnanawimala Maha Thero
1925 පුජ්ය මාපලගම විපුලසාර ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Mapalagama Vipulasara Thero
1921 පුජ්ය කඩවැද්දුවේ ශ්‍රී ජිනවංස  මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kadawedduwe Sri Jinawansa Maha Thero
1933 පුජ්ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහා ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Kotugoda Dhammawasa AnuNayaka Thero
1936

අතිපුජ්ය  නාඋයනේ අරියධම්ම  මහා ස්වාමින්වහන්සේ

Ven Nauyane Ariyadhamma Maha Thero
1940 පුජ්ය පානදුරේ අරියධම්ම ස්වාමින්වහන්සේ
Ven Panadure Ariyadhamma Thero
1942  පුජ්‍ය මාදුළුවාවේ සෝභිත හිමි 
Ven Maduluwawe Sobhitha Nayaka Thero
 IF YOU HAVE ANY INFORMATION DATA BIOGRAPHIES OF ANY
OTHER NOTEWORTHY SANGHA MEMBERS DO LET ME KNOWdaluwatta@fastmail.fm

1795- 1848 කඩහපොල උන්නාන්සේ

June 22, 2017

z_p14-Kudahapola

උන්වහන්සේගේ උපන් ගම දැනට කුරුණෑගල දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ කුලියාපිටිය, නාරම්මල බස්‌ මාර්ගයේ පිහිටි කඩහපොළ බව ඉතිහාසඥයෝ දක්‌වති. ජාත්‍යානුරාගයෙන් ඔදවැඩී ගිය නිර්භීත හිමි නමක් ලෙස දැනුදු ප්‍රසිද්ධ කඩහපොළ උන්නාන්සේ  වූ එකල කහල්ල රජමහා විහාරයේ අධිපතිව වැඩ සිටියහ, කඩහපොල හාමුදුරුවෝ හෙවත් කුඩාපොල හාමුදුරුවෝ ආරාමයට වී සුඛෝපභෝගී ජීවිතයක් ගත කළ හිමිනමක් නොවූහ. ගිරිදුර්ග හා වනදුර්ගවල සැරිසරමින් ගොවි නිවෙස්වලත්, පැල්පත්වලත් වෙසෙන සිංහල ජනතාවට ධර්මය දේශාන කරමින් සාරධර්ම කියා දෙමින් ඔවුන්ගේ ස්වදේශාලය ඇති කිරීම සඳහා උන් වහන්සේ අපමණ මහන්සි ගත්හ. ගම් නියම්ගම්වල සිටි බොහෝ තරුණ පිරිස් උන් වහන්සේ වටා රොක්ව සිටියහ. උන් වහන්සේ සිය දබරැඟිල්ල ඔසවා එම තරුණයන් අමතා යම් අණක් දුන්නා නම් ඔවුන් අතින් එම අණ නොපිරිහෙළා ඉටු විණි. උන් වහන්සේ ඕනෑම කලබලකාරයකු වෙත ගොස් ශාන්ත ස්වරයෙන් ඇමැතූ විට ඔහු උන් වහන්සේ කෙරෙහි හටගත් ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත බියකින් යුක්තව නිසසල වූයේ කුඩා දරුවකු මෙනි.

එය බ්‍රිතාන්‍යය ජාතිකයන් විසින් මෙරට අත්පත් කරගත් යුගයේ එම විදේශීය ආධිපත්‍යයට එරෙහිව දේශප්‍රේමී ජනතාව සටන් කළ යුගයයි. 1848 මෙම විදේශ හමුදා සහ රාජ්‍ය බලයට එරෙහිව දෙවන විමුක්‌ති සටනට නායකත්වය දුන්නේ ගොන්ගාලේ බංඩාය. ඔහු සිංහළේ මහරජු ලෙසින් කිරුළු පැළඳීම එවකට මෙරට පාලනය කළ ඉංගී්‍රසීන්ට මහත් හිසරදයක්‌ මෙන්ම අභියෝගයක්‌ද විය. ගොන්ගාලේ බංඩා රජු අල්ලා මරා දැමීමට විදේශිකයන් කුමන්ත්‍රණය කරද්දී රජුගේ පාර්ශ්වය ද ඉංගී්‍රසීන්ට එරෙහිව සටන් වදින්නට විය. මෙම සටන් පෙරමුණේ සිටි ප්‍රබල චරිතයක්‌ වූයේ කඩහපොළ හිමියන්ය. උන්වහන්සේ ගේ ජනප්‍රියත්වය ඉංග්‍රීසින්ට නුරුස්නා දෙයක් විය. එඩිතර ලීලාවෙන්, එහෙත් ශාන්ත ගමනින් වැඩම කරන උන් වහන්සේ දකින විට ඔවුන්ගේ ඇස්වලට කටු අනින්නාක් මෙන් විය. තව දුරටත් මේ දෙස බලා සිටිය නොහී වහා ම ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසිහු යුතු අයුතුකම් නො බලා හොඳ නරක නො බලා උන් වහන්සේ සිර භාරයට ගැනීමට කටයුතු කළහ.

…සටන්කරුවන්ට ශක්‌තියක්‌ වෙමින් සැඟව සිට නායකත්වය දුන් කඩහපොල හිමියන් 1848 දී අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඉංගී්‍රසීන් සමත් විය. ඒ ඉංගී්‍රසීන්ගේ හමුදාවල ශක්‌තියෙන් නොවේ. එවකට සිටි පල්ලමේ කුඹුරේ බස්‌නායක නිළමේ නම් ද්‍රෝහී පුද්ගලයකුගේ ඔත්තුවක්‌ අනුව අප හිමියන් කහල්ලේ ගල්ලෙනක සැඟවී සිටියදීය.

අල්ලාගත් මොහොතේ සිටම රජු ඉන්නා තැනක්‌ පිළිබඳව තොරතුරක්‌ සපයන්නේ නම් ජීවත්වීමේ වරම ලැබෙන බවත් ජීවත්වීමට ආශාවක්‌ ඇත්නම් රජු පිළිබඳ තොරතුරු සපයන ලෙසත් ඉංගී්‍රසීන් අප හිමියනට දන්වා සිටියහ.
“මම දන්නෙ නැහැ”

කහඩපොළ හිමියන්ගේ එකම පිළිතුර විය. කොතෙක්‌ උත්සාහ කළත් රජු සිටින තැන පිළිබඳව තොරතුරක්‌ මෙම හිමියන්ගෙන් ලබාගැනීමට නොහැකිවූ තැන උන්වහන්සේ යුද අධිකරණයක්‌ ඉදිරියට කැඳවා උන්වහන්සේට චෝදනා නැගූහ.

උන්වහන්සේට නැගුණ චෝදනාව වූයේ “මේ රටේ සාධාරණ උතුම් වූ ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුවට විරුද්ධව කැරැළි ගසන කැරැළි නායකයා සමග සම්බන්ධකම් පවත්වමින් ඔහුගේ රාජද්‍රෝහී ක්‍රියාවලියට අනුබල දීමෙනුත් එම කැරළි නායකයා දැනට සැඟවී සිටින තැන පිළිබඳව යුෂ්මතා දන්නා සත්‍ය කරුණු ආණ්‌ඩුවට අනාවරණය නොකිරීමෙනුත් යුෂ්මතා රාජද්‍රෝහීව කටයුතු කරන්නේය… යනුවෙනි.

ඒ සමගම කැරැළි නායකයා අල්ලා දී ජීවිත දානය ලබාගැනීමට තවමත් කලවේලාව ඇති බවද කියා සිටියේය. “මම දන්නෙ නෑ… චෝදනාවට මම නිර්දොෂීයි” අප හිමියන්ගේ එකම පිළිතුර විය. ඉහත සඳහන් චෝදනාව ලත් අප හිමියන්ට එරෙහිව නඩු විභාගය ඇරඹිණ. උන්වහන්සේට එරෙහිව සාක්‍ෂිදීමට පල්ලමේකුඹුරේ බස්‌නායක නිලමේත්, ඔහුගේ පුත්‍රයාත්, වීදිය වැල්ලේ විදානේත් ඉදිරිපත් වූහ. ඔවුන්ගේ සාක්‍ෂි විමසීමෙන් අනතුරුව යුද අධිකරණය සිය තීන්දුව ප්‍රකාශ කළාය.

උතුම් වූ ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුවට විරුද්ධව කැරැළි නායකයා හා සම්බන්ධකම් පැවැත්වීම, කැරැළි නායකයාට අනුබල දීම යන චෝදනා යටතේ යුෂ්මතාට රාජද්‍රෝහියකුට ලැබිය යුතු දණ්‌ඩනය මෙහිදී නියම කරමු. මේ තීන්දුව අනුව 1848 අගෝස්‌තු මස 26 දින හෙවත් හෙට උදේ 7.00 ට යුෂ්මතා වෙඩි තබා මැරිය යුතු යෑයි මේ යුද අධිකරණය තීරණය කරයි.

අගෝස්‌තු 26 දිනට හිරු උදාවිය. උදේ 7.00 විය. දැතේ විලංගු සහිතව කඩහපොළ හිමිපාණෝට මරණ දඬුවම පැමිණවීම සඳහා පෝරකය වෙත ගෙන ගියේය. අප හිමිපාණන්ගේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට භාරව තිබුණේ කැප්ටන් පෙන්වික්‌ නමැති හමුදා නිලධාරියාටය. ඔහු අවසන් වතාවටත් කඩහපොළ හිමියන්ට දැන්වීය.

“කැරැළි නායකයා සිටින තැන පවසන්න. තවමත් ඔබට ඔබේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට අවස්‌ථාවක්‌ ඇත. මේ අවසාන මොහොතේ ලැබෙන මේ මොහොතෙන් ප්‍රයෝජන ගන්න”

“මම දන්නෙ නෑ”

අප හිමියන්ගේ පිළිතුර එය විය. කැප්ටන් පෙන්වික්‌ ඝාතකයන්ට සංඥව නිකුත් කළේය. තවත් අදීන බුද්ධ පුත්‍රයෙකුගේ ලෙයින් ලක්‌ දෙරණ තෙත් විය. රට වෙනුවෙන් තවත් බුදු පුතකු ජීවිතය පිදුවේය. 1848 අගෝස්තු 26 වන දා සිංහල ජාතියට ම බලවත් ශෝක ජනක දිනයක් විය. කඩහපොල හාමුදුරුවන් වහන්සේ මහනුවර මහ මළුවට ගෙන ආ ඉංග්‍රීසීහු උන් වහන්සේගේ දෑත් පිටිකරට තබා කණුවකට අල්ලා බැන්දාහ. ඕනෑ ම අපරාධකරුවකු මරණයට පත් කරන්නේ ඔහු වෙනුවෙන් සකස් කළ ඇඳුමක් ඇන්දවීමෙන් පසුව ය. එහෙත් කඩහපොල හිමියන්ට එවැනි ඇඳුමක් පවා ඇන්දවූයේ නැත. උන් වහන්සේ චීවරය පිටින් සිටිය දී ම එදින පෙරවරු 7 ට වෙඩි තබා ජීවිතක්ෂයට පත් කළහ. …කඩහපොළ හිමියන් අප රටට ආදර්ශයක්‌ වන්නේ එදාට වඩා අදටය. එදා උන්වහන්සේ රට හෝ රජු පාවා දුන්නේ නැත. අවශ්‍ය නම් පාවාදී බොහෝ වරප්‍රසාද ලබාගැනීමට අවස්‌ථාව තිබිණි. එහෙත් උන්වහන්සේ ඒ සියල්ල පසෙක ලා ඒ වරප්‍රසාදවලට වඩා මරණය උතුම් යෑයි සැලකුවේය.

වර්තමානයේ බල තණ්‌හාවෙන්, විදේශ වරප්‍රසාදවලට මුදල්වලට රට පාවා දෙන්නට කටයුතු කරන ජාතිද්‍රෝහීනට දේශද්‍රෝහීනට කඩහපොළ හිමියන් උතුම් ආදර්ශයකි.

කඩහපොළ ස්‌වාමීන් වහන්සේ සම්බන්ධ මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවේ මහත් ආන්ලදෝලනයක්‌ ඇති විය. මෙහි ඇති අවිචාරවත් බව, එවකට මෙරට සේවය කළ ඉංගී්‍රසි නිලධාරීන් දෙදෙනකු වන ක්‍රිස්‌ටෝපර් එලියට්‌ සහ ඒ. එම්. පර්ගියුසන් විසින් බ්‍රිතාන්‍යයට දන්වා තිබිණි. 1848 දෙසැම්බර් මස ඡේ. කේ. දුනුවිල නමැති නීතිඥ මහතා විසින් ද මේ පිළිබඳව පෙත්සමකින් එරටට කරුණු දන්වා ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස 1848 දී මාතලේ සහ සත්කෝරළේ දිසාවන්හි යුද නීතිය ප්‍රකාශ කිරීමත්, ඒ දක්‌වා ලංකාවේ ඉංගී්‍රසි පාලනයත් සම්බන්ධයෙන් කරුණු පරීක්‍ෂා කිරීම සඳහා විශේෂ කොමිටියක්‌ පත් කෙරිණි.

මෙම කොමිටියේ වාර්තාවේ ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් ටොරිංටන් සාමි ආණ්‌ඩුකාර පදවියෙන් ද, එමර්සන් ටෙනන්ට්‌ මහාලේකම් පදවියෙන් ද පහ කෙරිණි. එපමණක්‌ නොව ටොරිංටන් සාමී ආරක්‍ෂා කිරීමෙහිලා මහත් අධිෂ්ඨානයෙන් ක්‍රියා කළ එවකට බ්‍රිතාන්‍යය අගමැති පදවිය ඉසිලූ රසල් සාමිවරයාගේ ඇමැති මණ්‌ඩලය ද පාර්ලිමේන්තුවේදී පරාජය වූ අතර එරට රජය විශාල අර්බුදයකට පත්විය.

මෙයට වසර 165 කට පෙර සිය රට වෙනුවෙන් ජීවිතය පුද කළ මෙම වීරෝදාර බුද්ධ පුත්‍රයා වන කඩහපොළ හිමියන් ඉමහත් භක්‌තියෙන් සැමරීම කළ යුතුය. උන්වහන්සේ වෙඩි උණ්‌ඩයට ගොදුරු වූයේ මෙයට වසර 165 කට පෙර එනම් 1848 අගෝස්‌තු 26 වැනි දිනකය.

… කඩහපොල හාමුදුරුවන්ගේ ජීවිත පූජාව නිසා ඇති වූ ප්‍රතිඵල බොහෝ ය. ටොරින්ටන් ආණ්ඩුකාරයා ගැන අප්‍රසාදය පළ කැර ඔහු එම පදවියෙන් නෙරපා හරිනු ලැබිණි. ඉමර්සන් ටෙනන්ට් නමැති ඔහුගේ මහ ලේකම්වරයා ද තනතුරින් පහ කරන ලදී. සිංහලයන්ට විරුද්ධව පනවා තුබූ අසාධාරණ බදු ක්‍රම ද ඉවත් කර ගන්නා ලදී. කොතෙක් දේ කළත් එම වීරෝදාර හිමි නම ගේ ජීවිතය නැති වීමෙන් ජාතියට සිදු වූ පාඩුව නම් මකාලන්නට නොහැකි වූයේ ම ය.

රංජිත් එස්‌. කේ. සූරියආරච්චි

 

1795- 1848 Kadahapola Unnanse

June 22, 2017

z_p14-Kudahapola

The renowned Sinhala hero and patriot, Kudahapola Hamuduruwo was born in the village of Kadahapola in Kuliyapitiya. Hence he was popularly known as “Kadahapola Unnanse”. Little is known about his date of birth or his parents.

Along with other freedom fighters as Ven. Hikkaduwe Siri Sumangala, Veera Puran Appu and Gongalegoda Banda this monk was in the vanguard of the struggle against British domination in the mid nineteenth century.

The Governor at the time was Lord Torrington. He was an insensitive and intolerant ruler whose greatest ambition was to please the Queen of England. He showed a callous disregard for the burdens heaped on the people of the country.

When the coffee blight destroyed the plantations resulting in a steep decline in revenue to the British Empire, the Governor devised manifold ways to extract revenue by way of taxes. As a consequence there was deep dissatisfaction and animosity against the rulers.

The abolition of the feudal service system known as the “Rajakariya” and the imposition of various taxes such as the land tax, the gun tax and grain tax enraged the people to think of rebellion.

Although the British, with the signing of the Kandyan Convention on 2nd of March 1815, had given a solemn undertaking to safeguard and honour Buddhism and the Sacred Tooth Relic and protect the rights of the Sinhala nation, the promises were never kept.

By his scant disregard and arrogant attitude towards the feelings of the Sinhalese, Governor Torrington made many enemies among the Buddhist clergy and the Sinhalese chiefs. All this in turn added for militancy among the people and they began to look for leaders who could mobilize them into action against unjust imperial rule.

By the year 1848, as conditions had come to a head, inviting mobilization of forces and strong, dedicated leadership against the British, Kudahapola Hamuduruwo provoked the Governor by crowning Gongalegoda Banda as the rightful King of Sinhalese. Veera Puran Appu was appointed as Chief Adigar to the new king.

Leading an unostentatious life the Chief Incumbent of the Kahalla Temple, Kudahapola Unnanse did an incomparable service to uplift the peasantry and also to inculcate a deep sense of pride and devotion in the youth for the motherland. And so he became a thorn in the eyes of the British Government.

He was openly critical of the injustices perpetrated on the Sinhalese by the government. His monks garb was no hindrance to him to gather forces to confront the British. He found unwavering support from many a Buddhist monk and village chief to organize a revolt against the arrogant rulers.

Kudahapola Unnanse was arrested by a British Officer, Buller by name, at his temple on 24th of August 1848. Allegations against the monk were too many, foremost among them being treason which was punishable with death.

He was charged with attempting to overthrow Her Majesty’s Government and capture the Kandyan Kingdom, failure to report on the treacherous activities of Gongalegoda Banda and organizing opposition against the government. Lord Torrington lost no time in getting the death sentence passed on the venerable monk before the Sinhala people got incensed. And so the chapter ended with Kudahapola Hamuduruwo being shot in his robes on 26th of August 1848.

This act of grave injustice came under heavy fire from many quarters. The news sheet “The Madras Crescent” carried a strong criticism against the Governor’s action. Even H. G. Selby, the Attorney General at the time had deplored Torrington’s action.

Kudahapola Unnanse’s untimely execution dealt a death blow to the aspirations of the people of all four corners of the country and the pain of mind thus inflicted on them was very keenly felt. The monk’s abiding love for his country and his burning desire to liberate the nation immortalized him in the annals of mother Lanka’s history.

The echoes of this dastardly act reverberated in the English Parliament. So the British Government was compelled to appoint a Commission of Inquiry to report on Governor Torrington’s rule. There were too many allegations of misrule and Torrington was recalled to England.

During this dark period in mother Lanka’s history when the people were denied the right to their own country, the memory of Kudahapola Hamuduruwo stands as a beacon that lit up the way for succeeding generations to carry forward the struggle to free the land from foreign masters.

This great but simple man of religion stood up against the might of a super nation that Britain was and made the supreme sacrifice for the freedom that we enjoy and cherish today.

So, Kudahapola Hamuduruwo’s name will always be remembered with devotion, pride and gratitude.

Follow the perpetual qualities of the undying heroes for the protection of motherland in the future.

1897-1963 Welivitiye Soratha Maha Thero

June 22, 2017

Commemoration speech delivered in honor of Reverend Weliwitiye Sri Soratha Thero: the trailblazer of contemporary Piriven University system and the pioneer of the University of Sri Jayewardenepura. by
Professor Malini Aandagama, Former Head of the Department of History and Archeology of University of Sri Jayewardenepura and the Secretary of the Mahavansa Editorial Board of the Department of Cultural Studies.
Commemoration ceremony held at the University of Sri Jayewardenepura on 17th July, 2015.

Soratha-2

I consider this opportunity to deliver the commemoration speech in memory of Rev. Welivitiye Sri Soratha Thero as a great honor. Without any hesitance or reservations, I would declare that Rev Sri Soratha Thero is akin to an incessant fountain of great wisdom and knowledge. In this address I would like to talk about his birth, his path to monkhood, education, his ordination as a priest, integration into Vidyodaya Pirivena and its pedagogical staff, him being elected as the Chief Incumbent Priest at Vidyodaya Pirivena, and his becoming the first Vice Chancellor of the Vidyodaya University. Moreover I would give special attention to the services rendered by his scholarly skills, literary prowess, pedagogical expertise as well as his honorable and virtuous comportment. Many tributes have been paid to honor this great personality, both verbally and though numerous written documents; yet to give a full account of this distinguished and noble personality is deemed impossible as the diverse philosophies, teachings, theologies, perspectives and traditions espoused by him are far too numerous.

Thus I would like to deviate from the traditional modes of delivering a commemoration speech to avoid the facts that are often reiterated, and instead give more attention to the Piriven education system in Sri Lanka from a historical perspective, and to highlight the appreciable service rendered by Soratha Thero in that regard.

I believe that most of you who are gathered here have a considerable amount of understanding with regard to the Piriven education system in Sri Lanka. Yet it cannot be denied that today, there are no proper methods to educate the school children, Undergraduates and the general youth about the historical factors affiliated to Piriven education system. It is not unknown that in any country scholars should take measures to ensure the continuity of national heritage and to propagatethe unaccountable value of that heritage. It is high time that the present day officials affiliated to Piriven Universities take an active part in that endeavor as was done in the past.

In commemorating the eminent personality of Sri Soratha Thero, both the officials and the students should first try to understand the philosophy espoused by him. One should not only try to inculcate his exemplary and highly virtuous behavior with regard to his career from a student to becoming the Vice Chancellor of Vidyoday University, but also from the services rendered by his religiosity and administrative capabilities. Thus it is obvious and indisputable that we should endeavor to at least raise the standards of University of Sri Jayewardenepura to those of the world renowned Piriven Universities of the Anuradhapura era such as Jethawana and Abayagiri.

As a result of the reawakening of nationalism that surged forth during the post-independence era and subsequently due to the political transmutations in 1956, a Parliamentary Act was passed in 1958, through which Maligaknda Vidyodaya Pirivena was reestablished as the Vidyodaya University.It must be noted that this Vidyodaya Pirivena was initiated by Rev. Hikkaduwe Sri Sumangala thero in Maligaknada in order to fuel the outpouring sense of Nationalism in 1863. It is this Vidyodaya Pirivena of Sri Lanka that is today known as the University of Sri Jayewardenepura. Though these recent historical facts with regard to Piriven Universities, we can get an understanding as to their development throughout a period of almost 150 years.

Yet in the endeavor to trace the development of the national identity of Sri Lanka though the heritage of Buddhist University system these facts are not deemed sufficient. For that we should look back into the period of colonization during which there were several attempts to tarnish and erase our unique national heritage. We should go back to investigate the Buddhist education system – of which Piriven Universities are the highetst form of institution – that started in the third century. In an era where our national heritage is threatened by so called development projects, it is no secret that Sri Soratha Thero has already bestowed us with the ways and means of curbing this unfortunate situation. Although the relevant parties highly appreciate the these services rendered by Sri Soratha Thero, there is the question of the guidance put forward by his teachings not being put into practical use today. If we follow the path lighted by Sri Soratha Thero with regard to Buddhist education system, and integrate that in to what is today known as ‘national development,’prevention of the ongoing degradation of the country will become a reality

As in the days of yore, the driving force for this task should come from the Universities, especially Piriven Universities. A greater part of this humongous responsibility falls under Vidyodaya University which has now become a modern day University. In order to highlight that modernization of Piriven Universities by adapting to the traditions of Western University culture and engaging in mal practices that go against our own traditional conventions of University education (such as unacceptable profit motive, neglecting the need for religious education and inculcating moral values) are not advisable especially for the University of Sri Jayewardenepura, which is the forefather of Vidyodaya University, I deem it right to explore the nature of Piriven Universities of the past.

1897 -1963 වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නා හිමි

June 22, 2017

2008-07-17 දින බුදුසරණ පුවත්පතට වැලිවිටියේ පඤ්ඤාජෝති හිමි විසින් ලියන ලදී

Soratha Thero

විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම උපකුලපති ධුරය හෙබවූ විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ පරිවෙණාධිපති ධූරය දැරූ සාහිත්‍ය චක්‍රවර්ති රාජකීය පණ්ඩිත වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් අපවත් වීමෙන් 2008 ජුලි 17 දිනට වසර හතලිස් පහක් සපිරේ. ඒ නිමිත්තෙන් හික්කඩුවේ නලාගස්දෙනිය ශ්‍රී නාගරාමස්ථ ශ්‍රී සෝරත පිරිවෙණේදී පින්කම් මාලාවක් පැවැත්වේ.

දහනව වන සියවසේ කෙළවර ඉපිද විසිවන සියවසේ ස්වකීය කාර්යභාරයන් ඉටු කරමින් විසි එක්වන සියවසෙන් එපිටටත් ජාතියට හා දේශයට මහත් වූ ප්‍රති ඵල අත් කර ගත හැකි ආකාරයෙන් මහත් වූ සේවාවන් සිදු කරමින් ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂය තනිවම ජාතියට උරුම කොට දුන්හ. සෝරත නාහිමියන්ගේ ගැඹුරු පාණ්ඩිත්‍ය, විශාරද භාෂා නෛපුණ්‍ය දැකීමට ලියූ පොත් පත් රාශියකි. ඒ අතර

ප්‍රාකෘත සුක්ති මඤ්ජරී, සිංහල දශකුමාර චරිතය, වෘත්ත රත්නාකර සරල ව්‍යාඛ්‍යා, දහම් සොඬ කාව්‍ය (පරිකතාව), මයුර සංදේශ විස්තර වර්ණනාව, බුත්සරණ ගැටපද විවරණ (1 – 3 කාණ්ඩ), පරෙවි සංදේශ (පරිකතාව), එලු සදැස් ලකුණ සඤ්ජීවනී ව්‍යාක්‍යා, ව් සිළුමිණ තල්පත ව්‍යාක්‍යා, සෞන්දරානන්දකාව්‍ය කල්පලතා ව්‍යාක්‍යා, අමාවතුර ගැට පද විවරණය, කථා තරංගණී කථා මෘතය, පාසල් දවස, සාහිත්‍ය සේවය, ගිරා සංදේශ විස්තර වර්ණණාව, හංස සංදේශ විස්තර වර්ණණාව, පූජාවලී ගැටපද විවරණය, කුශ ජාතක කාව්‍ය සංග්‍රය, ාව්‍ය ශේඛරය ගැටපද විවරණය, දළදා පහන, සංකෘත ශබ්දාර්ණවය, ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකෝෂය, ලියා නිමවා මුද්‍රණය කොට ජාතියට දායද කළ කෘති කීපයකි. සිය අත් අකුරින් ලියූ මුද්‍රණය නොවූ පොත් ද කීපයක් ඇත. වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් 1897 මැයි 23 වන දින චන්ද්‍රදාස කුමාර සිරිවර්ධන නමින් වෛද්‍යාචාර්ය දෝන් ජොහෑනිස් කුමාර සිර්වර්ධන පියාටත් ඇලිස් අමරසිංහ මවටත් දාව උපන් පින්වත් කුමරුවා 1912 ඔක්තෝබර් 15 වන දින වැලිවිටියේ සෝරත නමින් පැවිදි විය. 1917 දී උපසම්පදා වීම, විද්‍යෝදය පිරිවෙණට ඇතුලත් වීම, 1923 දී එම පිරිවෙණේම ආචාර්ය පදවියට පත්වීම 1936 දී විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ උප ප්‍රධාන ධූරයට පත්වීම, 1954 දී ත්‍රිපිටක පරිවර්තනයේ ප්‍රධාන කර්තෘ ධූරයට පත් වීම, සංඝ නායක ධූරයට පත්වීම, විද්‍යෝදය පරිවෙණාධිපති ධූරයට 1956 දී විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයේ අධිපති ධූරයට පත්වීම සිදු විය.

අධ්‍යාපන ආයතන ඇති කිරීම, පැවැත්වීම, පාලනය, අධ්‍යාපන ක්‍ෂේත්‍රයේ නියලීම, සෝරත නායක හාමුදුරුවන්ගේ් ජීවිතය පුරාම සිදු වූ දෙයකි. හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නායක ස්වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ යුගයෙන් පසු විද්‍යෝදය පිරිවෙණෙහි ස්වර්ණමය වශයෙන් හැඳින්විය හැක්කේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි යුගයයි.

ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් 1963 ජුලි 17 වන දින අපවත් වූවත් ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂයත් විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාලයත් පවත්නා තුරු ජීවමානයයි සඳහන් කළ හැකිය.

ත්‍රිපිටක පෙළ පොත් පරිවර්තනය කිරීමේ මණ්ඩලයේ සභාපති පදවියද ප්‍රධාන කතෘ පදවියද සෝරත නාහිමියන් විසින් දැරූහ. ශ්‍රී සම්බුද්ධ ජයන්තිය සිහි කිරීම නිමිති කොට හික්කඩුව හෙට්ටිගොඩ තිලකාරාමයේ සහ නලාගස්දෙනිය නාගාරාමයේ අධිපති ධූරය දරමින් හෙට්ටිගොඩ සහ නලාගස්දෙනියේ ජයන්ති විද්‍යාල දෙකක් ආරම්භ කරමින් ගුරුවරුන් සඳහා තමන් වහන්සේගේ මුදලින් වැටුප් ගෙවමින් මහඟු සේවයක් සිදු කොට රජයට පවරා දී ඇත. දැනට නලාගස්දෙනියේ ජයන්ති විද්‍යාලය ලක්දිව ඇති විද්‍යාල අතර දියුණු විද්‍යාලයක් බවට පත්වී ඇත.

ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් නොයෙකුත් පදවි දැරුවත් ඒවා උන්වහන්සේ සොයා ආවා මිස උන්වහන්සේ පදවි සොයා නොගියේය.

විද්‍යෝදය විශ්ව විද්‍යාදලය ආරම්භ කරමින් මහඟු සේවයක් සිදු කොට වදාල ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන්ගෙන් බිහි වූ උගතුන් මෙරටේ බොහෝය. සුනාමි ව්‍යසනයේදී ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් ඉදි කළ පැරණි ධර්ම ශාලා මන්දිරය අනාථ වූ විශාල පිරිසකට සෙවන දුන්නත් මේ වන විට එම ශාලාව දිරාපත්ව අබලන්ව පවතී.

ශාස්‌ත්‍රීය පුනරුදයේ පරමාදර්ශි යතිවරයාණෝ

පහත සදහන් ලිපිය ලියුවේ පුජ්‍ය වැලිපිටියේ ඉන්දානන්ද හිමි
සම්භාව්‍ය භාෂා අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය

(2013 ජුලි 17 දිනට යෙදුණු වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන්ගේ 50 වැනි ගුණානුස්‌මරණය වෙනුවෙනි.)

මේ මාගේ ය, මේ අනුන්ගේ යෑයි සිතන්නෝ බොල් අදහස්‌ ඇත්තෝ වෙති. උදාර අදහස්‌ ඇති උතුමන්ට මේ මුළු ලොවම එකම පවුලකි.’ යනු මහාකවි විෂ්ණු ශර්මන් පඬිවරයාගේ කියමනකි. මේ කියමන අනුව මුළු ලෝකයා කෙරෙහි සම සිතින් සාධාරණ ව සිතන මතන උතුමෝ ලොව පහළ වීම දුලබයහ. එවැනි දුලබ උතුමන්ගෙන් කෙනෙකි අතිපූජ්‍ය රාජකීය පණ්‌ඩිත සාහිත්‍ය චක්‍රවර්තී මහෝපාධ්‍යාය ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමිපාණෝ” යනුවෙන් එක්‌ වරක්‌ මහාචාර්ය කඹුරුපිටියේ වනරතන මහනාහිමියෝ වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතය සංවර්ණනා කළහ. එහෙත් එයින් ප්‍රකාශ වන්නේ සෝරත නාහිමි අපදානයේ ඒකදේශයක්‌ පමණකි. උන්වහන්සේ කීර්තිශේෂභාවෝපගත වීමෙන් අඩසියවසක්‌ සපිරුණු මේ අවස්‌ථාව උන්වහන්සේගේ සන්නාමය ප්‍රතිස්‌මරණයට ඉතා උචිත අවධියයි. ඒ මන්ද, එවැනි ව්‍යක්‌ත ප්‍රතිබල, සම්පන්න සංඝපිතෘන් හා දුරදක්‌නා නුවණ පෙරදැරිව උන්වහන්සේලා විසින් සිදුකළ ජාතික, ආගමික හා ශාස්‌ත්‍රීය යන තෙවැදෑරුම් සේවාවන් සිහිපත් නොකිරීම මෙකල අතොරක්‌ නැතිව ඉස්‌මතු වන ජාතික, ආගමික හා ශාස්‌ත්‍රීය විලෝපකයන්ට සුවසහනය ගෙනදෙන බැවිනි.

ලක්‌ බුදු සසුනත් ශාස්‌ත්‍රීය ක්‍ෂේත්‍රයත් පුබුදුවන්නට සමත්කම් ඇති අනභිභවනීය අනාගත චරිතයක පෙරමඟ සලකුණු සෝරත සාමණේර චරිතයෙන්ම ප්‍රකට විය. උන්වහන්සේ ශාස්‌ත්‍රොaද්ග්‍රහණයෙහි අතිදක්‍ෂයෙකු වූවා පමණක්‌ නොව, ශික්‍ෂණයෙහිද නිපුණයෙක්‌ වූහ. ඒ අනුව භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක්‌ තුළ කුඩාකල සිටම පැවතිය යුතු ශාස්‌ත්‍රීය පරිඥානයත් ආත්ම ශික්‍ෂණයත් සෝරත සාමණේර චරිතය ඔපවත් කළේය. එහි අග්‍රඵලය වූයේ රට, දැය, සමය යන අවියෝජනීය ත්‍රිත්වය තවත් බොහෝ කලකට අඛණ්‌ඩව අවිච්ජින්නව පවතින්නට තරම් ශක්‌ති සම්පන්න වන ශ්‍රේෂ්ඨ භික්‍ෂු චරිතයක්‌ නිර්මාණය වීමයි. ස්‌වකීය ගුරුදේවෝත්තමයාණන් වූ කහව පේමරතන නාහිමිපාණන්ගේද නොමඳ ආශිර්වාදය ඇතිව 1917 වර්ෂයේදී එවකට මෙරට ප්‍රාචීන අධ්‍යාපනයේ මර්මස්‌ථානය වූ මාලිගාකන්දේ විෙද්‍යාදය පිරිවෙණට අන්තර්ග්‍රහණය වූ අතර එහිදී සිංහල, පාලි, සංස්‌කෘත යන භාෂාවන්හිද ඉතිහාසය, තර්ක ශාස්‌ත්‍රය, ව්‍යාකරණ හා ඡෙන්දාaලංකාර වැනි අවශේෂ ශාස්‌ත්‍රයන්ද ඊට නොදෙවෙනි වන්නට ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දැනුමද ප්‍රගුණ කළ සෝරත හිමියෝ වනපොත් කිරීමෙහි අතිදක්‍ෂයෙක්‌ද වූහ. මෙරට බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම පුරාවිද්‍යාඥයා වන මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන්ගේ සදාශ්‍රය සෝරත හිමියන් හට ලැබෙන්නේද විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේදීය. ඒ දෙපල අතිශය හිතෛෂීහු වූහ. “භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක්‌ ලෙස උන්වහන්සේ විසින් ගත කරන ලද නිරවද්‍ය ජීවිතය සහ උන්වහන්සේ තුළ පැවති ගැඹුරු පාණ්‌ඩිත්‍යය නිසා මෙම දිවයින ආලෝකවත් කළ, එමෙන්ම සමස්‌ත බෞද්ධ ලෝකයෙන්ම මෙම දිවයින ප්‍රසිද්ධ වීමට හා ගෞරවයට හේතු වූ අනුරාධපුර මහාවිහාරස්‌ථානයෙහි විසූ ශ්‍රේෂ්ඨ මහතෙරුන් වහන්සේලාගේ ස්‌ථානය උන්වහන්සේටද හිමි වන බව මෙහිලා තවදුරටත් ප්‍රකාශ කළ යුතුය.” යනුවෙන් තම ඉෂ්ටමිත්‍ර සෝරත නාහිමියන් පිළිබඳ පරණවිතාන සූරීන් විසින් කළ නිර්වචනයෙන් එතුමාගේ සිතේ උන්වහන්සේ පිළිබඳ තිබූ අකුටිල හිතෛෂීභාවය මොනවට ප්‍රකට කෙරේ. සෝරත හිමියන් වෙතින් නිරූපණය වූ ශාසනික ළැදියාවත් ආගමික හැදියාවත් සුනිශිත හැකියාවත් හොඳින් වටහාගත් එවකට විෙද්‍යාදය පරිවේණාධිපතිව වැඩවිසූ කහවේ ශ්‍රී රතනසාර නාහිමියෝ වැඩිකලක්‌ නොගොස්‌ම උන්වහන්සේට විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්ය පදවියක්‌ පිරිනැමූහ. ඒ කාලය වන විට විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්ය මණ්‌ඩලය දේශදේශාන්තරවල පවා ප්‍රකට වූ කීර්තිය ඇති අනභිභවනීය ශාස්‌ත්‍රවන්ත ගිහි පැවිදි පඬිවරුන්ගෙන් ශෝභමාන වූවකි. එවැනි අතිසම්භාවනීය පණ්‌ඩිත පර්ෂදයක්‌ සමඟ සමතැන් ගැනීමට සෝරත හිමියන්ට අවකාශය ලැබුණේ උන්වහන්සේ සතු භාග්‍යයට පමණක්‌ම නොවේ. වයසින් තරුණ වුවත් දැනුමෙන් හා අවබෝධයෙන් ඉතා පරිණත වූ උන්වහන්සේට ඒ වන විට හිමි විය යුතු සුදුසුම තනතුර එයයි. සෝරත හිමියෝ විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ ආචාර්යවරයෙකුගේ භූමිකාවට පමණක්‌ සීමා නොවූහ. පාලකයෙකු වශයෙන්ද නායකයෙකු වශයෙන්ද එහිදී ලබාගත් සුපරිණතභාවය උන්වහන්සේගේ වටිනාකම වඩාත් උසස්‌ කළේය.

1936 දී විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ උපප්‍රධානචාර්ය ධුරයෙන් පිදුම් ලැබූ උන්වහන්සේ 1941 දී ශිෂ්‍යත්වයක්‌ දිනා කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළු වී පාලි, සංස්‌කෘත, ඉංග්‍රීසි ආදී ප්‍රාචීන, ප්‍රතිචීන භාෂා පිළිබඳ ලත් ප්‍රාගුණ්‍යය උන්වහන්සේගේ ශාස්‌ත්‍රීය සේවාවට නව ප්‍රබෝධයක්‌ එක්‌ කිරීමට හේතු වූවා යෑයි සිතීම නිවැරදිය. ශාස්‌ත්‍රවන්තයෙකු වශයෙන් උන්වහන්සේගේ අකලංක ඥානමණ්‌ඩලය ප්‍රතීයමාන කරන අනභිභවනීය සාක්‍ෂි කිහිපයක්‌ මෙරට ශාස්‌ත්‍රකාමීන්ගේ මනදොළ සපුරමින් තවමත් විරාජමාන වේ. ඒ අතර තරල මිණ වශයෙන් සැලකිය හැක්‌කේ ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂයයි. එය සිංහල ශබ්දකෝෂකරණයේ සැලකිය යුතු මංසලකුණකි. කිසි කලෙක අමතක කළ නොහැකි, නොමැකිය හැකි මතක සටහනකි. අද මෙරට විශ්වවිද්‍යාලයීය මට්‌ටමේ උගතුන් පවා ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂයෙන් ලබන පිහිටාධාරය අනිර්වචනීය වූවකි. ඊට අමතරව සංස්‌කෘත ඡන්දශ්ශාස්‌ත්‍රය පිළිබඳ උනන්දු වූවන්ගේ දුෂ්කරතාව මඟහරිමින් වෘත්තරත්නාකරයට කළ සිංහල සන්න සහිත ව්‍යාඛ්‍යාවද හෙළ සඳැස්‌ නමින් එළු සඳැස්‌ ලකුණට කළ සවිස්‌තරාත්මක ව්‍යාඛ්‍යාවද කව්සිළුමිණ කල්පලතා නමින් තත් මහාකාව්‍යයට කළ සංස්‌කරණයද පරෙවි සන්දේශය, අමාවතුර, බුත්සරණ, දහම්සරණ, සඟසරණ, දහම්සොඬ යන ග්‍රන්ථවලට කළ සංස්‌කරණද සෝරත නාහිමියන්ගේ ඥානපාටවය තියුණු ලෙස විදහා දක්‌වයි. අශ්වඝෝෂයන්ගේ සෞන්දරනන්ද මහාකාව්‍යයට සෝරත හිමියන් විසින් කළ සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනයේ අත්පිටපත අයි.බී. විමලවංශසූර්ය මහතා විසින් පසුව සංස්‌කරණය කර ඇත. එයද උන්වහන්සේගේන් සිදු වූ උත්තරීතර සේවයකි.

මෙකී සියලු ශාස්‌ත්‍රීය කාර්යයන් පිළිබඳ සිහිපත් කරන අතර උන්වහන්සේගේ සච්චරිතය කෙරෙන් ඉස්‌මතු කරගත යුතු ඉතා වැදගත් ආදර්ශයක්‌ පිළිබඳ සිහිපත් කිරීමටද මෙය අවස්‌ථාවක්‌ කර ගත යුතුය. එනම්, විෙද්‍යාදය පිරිවෙණේ, පසුකාලීනව විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රධානියා වශයෙන් ඉතා භාරදූර මෙන්ම කාර්යබහුල ජීවිතයක්‌ ගත කළද තමන් වහන්සේ ප්‍රගුණ කළ ශාස්‌ත්‍රීය ඥානයේ ආලෝකය අන්‍යයන්ට ලබාදෙනු පිණිස කරගෙන ආ ශාස්‌ත්‍රීය කාර්යයන්ට මඳ ඉසිඹුවක්‌ හෝ බලා නොදීමයි. උන්වහන්සේගේ දක්‍ෂතාව හේතුවෙන්ම පාලකයෙකුගේ කාර්යබහුලතාවෙන් අවහිර විය හැකි ශාස්‌ත්‍රීය ව්‍යාපාරයට මඳකුදු අසාධාරණයක්‌ නොවීය. පාලන කටයුතු අතර ශාස්‌ත්‍රීය විවේකය වෙනුවෙන්ද කැපවූහ. ඒ අනුව උන්වහන්සේ පාලකයෙකු වශයෙන් මතු නොව, උගතෙකු වශයෙන්ද අනන්‍ය සාධාරණයහ. එය, පාලකයන්ගේ වේශයෙන් ස්‌වීය ඥාන ගවේෂණය අකාලයේ විවේක ගන්වන වත්මන් පරපුරේ බොහෝ උගතුන්ට ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වන ආදර්ශයක්‌ වන බව නම් නිසැකය.

1959 වර්ෂයේදී ආරම්භ කළ විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලය මෙරට ප්‍රමුඛ පෙළේ උසස්‌ අධ්‍යාපන ආයතනයක්‌ වශයෙන් මෙපමණ කලක්‌ විරාජමාන වන්නට අවශ්‍ය වන අවිච්ජින්න ගමන්මගට අවශ්‍ය ශක්‌තිමත් පාදම වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමියන්ගේ උදාර නායකත්වයේ මහිමයම බව විශේෂයෙන් සිහිපත් කළ යුතුය. නායකයෙකු වශයෙන් නිරන්තරයෙන්ම අන්‍යයන්ගේ අදහස්‌වලට සවන් දීමටත් අන් මතවලට ගරු කිරීමටත් යහපත අනුමත කරන අතර කෙතරම් බලවතෙකුගේ වූවත් අයහපත බැහැර කිරීමටත් කරුණු නිවැරදිව සොයා බලා ඉතා ඉවසිලිවන්තව නිවැරදිම හා වඩාත් උචිතම තීරණය ගැනීමටත් උන්වහන්සේ නොපැකිළුණහ. උන්වහන්සේගේ නායකත්වයේ විශිෂ්ටතාව විවරණය කරන සුළු එක්‌තරා සිදුවීමක්‌ මෙහිදී සිහිපත් කිරීම වටී. මල්වතු මහාවිහාරය මඟින් සෝරත හිමියන් වෙත ගාලු දිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක ධුරයද ඇතුළුව උපාධ්‍යාය තනතුරක්‌ පිරිනැමීය. එහෙත් නායක තනතුරු ආදිය ලබාදීමේදී මල්වතු මහාවිහාරය අනුගමනය කළ වගකීම් විරහිත ක්‍රියාපටිපාටිය නො ඉවසා ඒ වෙනුවෙන් තමන් වහන්සේ කළ යහපත් යෝජනාවලට නිවැරදි ප්‍රතිචාර නොලැබීම හේතුවෙන් මූලස්‌ථානය මඟින් තමන් හට ප්‍රදානය කළ සියලු තනතුරු අත්හැරීමට තරම් උන්වහන්සේ නිරහංකාර වූහ. අනතිමානී වූහ. ත්‍යාගවන්ත වූහ. ඒ නායකයෙකු වශයෙන් උන්වහන්සේ තුළ පැවති නිකැළැල් දර්ශනය හේතුවෙනි. තමන්වහන්සේගේ යහපැවැත්ම නමැති කිරිබඳුන එවැනි ගොම බිඳුවකින් අපවිත්‍ර කරගැනීමට තරම් අධ්‍යාත්මික අපරිපාකත්වයක්‌ උන්වහන්සේට නොවීය. වර්තමානයේදී ඉතා සුලභව දක්‌නට ලැබෙන්නා සේ අයහපත ගරුකරන්නන් අතර තමන්ගේ පැවැත්ම, තනතුර කෙසේ හෝ ආරක්‍ෂා කරගැනීමේ මුවාවෙන් තමන්ගේ යහපත් අදහස්‌ අයහපතුන් අතර දියකර හැරීමට හෝ අමතක කිරීමට හෝ තරම් උන්වහන්සේගේ Rජුපටිපන්න පැවැත්ම දුබල නොවීය. සඅදුරු නොවීය. ශාස්‌ත්‍රීය හා ආධ්‍යාත්මික ශික්‍ෂණයෙන් සුපරිණත වූ ශ්‍රේෂ්ඨ සංඝපිතෘවරයෙකුගේ ස්‌වභාවය එයයි.

සෝරත නාහිමියන්ගේ සදාතනික ගුණනාමය නිහඬව ප්‍රකාශ කරන කටයුතු අතර උන්වහන්සේගේ නායකත්වය, දායකත්වය ඇතිව ආරම්භ කළ විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලය මූලිකත්වය ගනී. එය වනාහි සෝරත හිමියන් විසින් මෙරට අනාගත යහපැවැත්ම වෙනුවෙන් කළ අමිල ආයෝජනයකි. උත්කෘෂ්ඨ දායාදයකි. විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාරම්භය, එතෙක්‌ කලක්‌ විපිළිසරව සිටි ගිහි – පැවිදි ශාස්‌ත්‍රකාමීන් රාශියකට ඉමහත් අස්‌වැසිල්ලක්‌ විය. නොපසුබට වීර්යයෙන් අනූන වූ උන්වහන්සේගේ අප්‍රතිහත ධෛර්යයේ ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් තත් විශ්වවිද්‍යාලය වැඩි කලක්‌ නොගොස්‌ම ජාත්‍යන්තර විශ්වවිද්‍යාලයන් සමඟ සමතැන් ගැනීමට සමත් විය. එමතුද නොව, උන්වහන්සේ විශ්වවිද්‍යාලයේ උන්නතිය වෙනුවෙන් කෙතරම් කැපවූයේද කියතහොත් තමන් වහන්සේගේ විදේශ සංචාරවලදීද එක්‌ මූලික අරමුණක්‌ වූයේ ජාත්‍යන්තර මට්‌ටමේ විශ්වවිද්‍යාලවල තත්ත්වයන් නිරීක්‍ෂණය කර ඒ අතරින් විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රගමනයට ඔබින සැලසුම් රැගෙන ඒමයි. ස්‌වකීය සුඛවිහරණය වෙනුවෙන් පමණක්‌ විදේශ සංචරණය තෝරාගන්නා පරිසරයක සෝරත හිමියන්ගේ අදහස කෙතරම් දුලබද? එසේම පරාර්ථකාමීද? එවැනි අවස්‌ථාවලදී තමන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වයට වඩා සැලකිලිමත් වූයේ රට වෙනුවෙන් තම සේවය ඉටු කිරීමයි. ‘උපකුලපති අරමුදල’ නමින් විශ්වවිද්‍යාලයීය ශිෂ්‍ය ශුභසාධනය වෙනුවෙන් අරමුදලක්‌ පිහිටුවා තමන් වහන්සේට ලැබෙන මාසික වේතනයෙන් කොටසක්‌ ඒ වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කළහ.

ශාසනික හැඟීමෙන් ජාති වාත්සල්‍යයෙන් සෝරත නාහිමියන් හා සම කළ හැකි වෙනත් යතිවරයෙක්‌ මෑත කාලයේ වැඩ නොසිටි තරම්ය. එහෙත් ඒ වෙනුවෙන් කෑමොර ගසමින් අදූරදර්ශී, අපරිණත ප්‍රවේශයන්ගෙන් විනිර්මුක්‌ත වූ උන්වහන්සේ එම දෙ අංශයේම අභිවෘද්ධිය වෙනුවෙන් යුහුසුළුව කැපවූයේ දුරදක්‌නා නුවණින් හෙබි, ශික්‍ෂා සමාපන්න, පරමාදර්ශී යතිවරයෙකු වශයෙනි. බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාලයක්‌ වශයෙන් විෙද්‍යාදය විශ්වවිද්‍යාලයේ අනාගත සුරක්‍ෂිතතාව තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය අන පනත් කිසිලෙසකින්වත් ප්‍රමාද නොකළහ.

එය හුදෙක්‌ විශ්වවිද්‍යාලය වෙනුවෙන් ගත් තීරණයක්‌ නොව, ජාතියේ හා ආගමේ අනාකුල මතු පැවැත්ම වෙනුවෙන් දුරදක්‌නා නුවණින් යුතුව නිර්භය තීරණයකි. රට, ජාතිය, ආගම වෙනුවෙන් කැපවීම යනු තාවකාලික සුවසහනය ආස්‌වාදය හෝ බාල වර්ගයේ ජනප්‍රියත්වයත් ජනතා ආකර්ෂණයත් දිනාගැනීමේ අල්පායුෂ්ක, අවිධිමත් ව්‍යාපාරයක්‌ නොව සියවස්‌ ගණනාවක අනාගතයටද බලාත්මක වන කාර්යාවලියකි. එහිදී කතාබහට වඩා වැදගත් වන්නේ සූක්‍ෂ්මකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමයි. ඒ වෙනුවෙන් උත්සුක වන්නෝ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතය ආදර්ශයට ගනිත්වා¾ කෙසේවෙතත් සෝරත නාහිමියන් එවකට ගත් නිවැරදි තීරණ නොවන්නට අද වන විට මෙරට සිංහල ජාතියේත් බුදු දහමේත් ඉරණම මීට වඩා බොහෝදුරට වෙනස්‌වන්නට ඉඩ ඇති බව නම් නිසැකය. සැලකිය යුතු කාලයක්‌ බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයට යටත්ව පැවති හෙයින් යටපත්ව, ජරපත්ව තිබූ ජාතික, ආගමික හැඟීම් පුනස්‌ථාපනයට මෙන්ම සිංහල, බෞද්ධ යන අවියෝජනීය, චිරසම්මත යෙදුම නො ඉවසන, ඊට අත්‍යන්තයෙන්ම ද්වේශ කරන ඇතමුන්ගේ ඇතැම් විෂම පැවතුම් යම් පමණකට හෝ විතැන් කිරීමට තරම් උන්වහන්සේගේ නැණවත් සැලසුම් උපායශීලීද දිගුකාලීනද විය. සෝරත හිමියන්ගේ කැපවීම නොවන්නට මෙරට ප්‍රාචීන අධ්‍යාපනය මේ තරමින් හෝ නොපවතින බව නිසැකය.

වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමියෝ සුරතයහ, නිවාතයහ, අප්‍රතිමයහ, ධර්මධරයහ, විනයධරයහ, ශාස්‌ත්‍රධරයහ, සෘජු ප්‍රතිපන්නයහ, විස්‌තෘත ප්‍රඥයහ, සඡ්ජන හෘදයාහ්ලාදකරයහ. උන්වහන්සේ මෑතකාලයේ පහළ වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම සංඝපිතෘන් වහන්සේ බව සනාථ කිරීමට තවත් ප්‍රමාණ පාඨ, රුවගුණ කීර්තනයන් කුමකටද? අපගේ ලංකාමාතාව අද දෑස්‌ දල්වා දෑත් දිගු කර අපේක්‍ෂා සහගතව මඟ බලාසිටින්නේ ශ්‍රී සෝරත හිමියන් මඟ අනුගමනය කරන එක්‌ අයෙක්‌ හෝ දෙදෙනෙක්‌ පමණක්‌ ආදරයෙන් වැළඳගැනීමට නොව, ඒ වෙනුවෙන් තුන්දොරම වෙහෙසන සෝරත නාහිමියන්ගේම චරිත ලක්‍ෂණවලින් උපශෝභිත ව්‍යක්‌ත, ප්‍රතිබල සම්පන්න ගිහි පැවිදි පර්ෂදයක්‌ තමන් වෙත එළඹෙනු ඇතැයි අපේක්‍ෂාවෙනි.

වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නාහිමි චරිතයට මෙම ලිපිය උපහාරයක්‌ වේවා!

sorathahimigana